Ο καταστροφικός "Μάης του '68"

ΤΑ ΔΕΚΑ ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ’68

Πέρασαν πενήντα χρόνια από το '68, αλλά τις συνέπειες εκείνου του τοξικού και τόσο μυθοποιημένου νέφους που παρήγαγε, τις βλέπουμε ακόμη και σήμερα. Θα τις συνοψίσω λοιπόν σε δέκα κληροδοτήματα. 

1. Το συντριπτικό 

Καταρχάς, το '68 άφησε μία εξαιρετική καταστροφική φόρτιση: τη μέθη της κατεδάφισης ή της θέλησης για διάλυση, την αρνητική σκέψη, την επιθυμία της αποδόμησης, τη μεγάλη απόρριψη. ‘Φτάνει’, ‘Όχι’, ‘έξω’, ‘μακριά’, ‘αντι’, ‘οργή’, ‘κατά’, υπήρξαν οι λέξεις κλειδιά και τα επιφωνήματα της εποχής. Όχι τυχαία λοιπόν ονομάστηκε ‘Ολική Αμφισβήτηση’ διότι υπήρξε η ολική καταστροφικότητα· υπήρξε η επιβεβαίωση του εαυτού μέσω της άρνησης του πλαισίου, του συστήματος, των θεσμών, της τέχνης και της ιστορίας. Ο καταστροφισμός μεταβλήθηκε στο νέο κοινωνικό συνδετικό κρίκο υπό τη μορφή διαμαρτυρίας, της ύβρεως, και της αντιπολιτικής. Σήμερα, ζούμε μεταξύ των ερειπίων αυτού του καταστροφισμού.

2. Το πατροκτόνο

Η εξέγερση του '68 είχε έναν απόλυτο εχθρό: τον Πατέρα, νοούμενο ως οικογενειάρχη, ως πατριαρχία, ως πατρίδα, ως Θεό, ως δάσκαλο, ως καθηγητή, ως αρχή. Το '68 υπήρξε το κίνημα της χαρούμενης πατροκτονίας, η γιορτή για το συμβολικό φόνο του πατέρα και όποιου τον αντικαθιστά. Κάθε αρχή έχασε το κύρος και την αξιοπιστία της· η εκπαίδευση απορρίφθηκε ως εξαναγκασμός· η παράδοση καταφρονήθηκε ως μυστικοποίηση· τα γηρατειά γελοιοποιήθηκαν ως μια άγονη κατάσταση, ένα εμπόδιο και ένα βάρος. Ο ηλικιωμένος άνθρωπος έχασε την αύρα και το σεβασμό.

3. Το νηπιακό 

Το '68 πυροδότησε το σύνδρομο του Αιώνιου Νηπίου, του παιχνιδιάρικου και ανεύθυνου. Του νηπίου που, στο όνομα της αυτοανακηρυγμένης δημιουργικότητας και μεγαλοφυΐας του, αρνείται τις ευθύνες του μέλλοντος αλλά και εκείνες του παρελθόντος. Έτσι, η κοινωνία χωρίς πατέρα κατέληξε να γίνει μια κοινωνία χωρίς παιδιά και ιδού η γενιά των αιώνιων παιδιών, αυτοδημιουργημένων και αυτοδιαχειριζόμενων, που δεν εγκαταλείπουν την εφηβεία τους για να κάνουν χώρο στα αληθινά παιδιά. Ο Πίτερ Παν γίνεται εγωκεντρικός και ναρκισσιστής. Ο αρχικός κολλεκτιβισμός του '68 μεταβλήθηκε σύντομα σε έναν παιδαριώδη, συγκινησιακό υποκειμενισμό συνοδευόμενο από τη λατρεία του Εγώ. Αυτά που μαστίζουν την κοινωνία μας σήμερα: η υπογεννητικότητα, η έκτρωση και η προσβολή των γηρατειών είχαν βρει το άλλοθί τους.

4. Το αναιδές 

Που έχει ασφαλώς ομοιοκαταληξία με το αδαές. Ο καθένας, χάρη της ηλικίας του και του ρόλου του ως διαμαρτυρόμενου, αισθανόταν το δικαίωμα να κρίνει τον κόσμο και τη γνώση, στο όνομα της επαναστατικής άγνοιας. Το '68 απέκοψε τη σύνδεση μεταξύ δικαιωμάτων και καθηκόντων· μεταξύ υπευθυνότητας και εξουσίας αλλά και μεταξύ των νέων και των ηλικιωμένων· μεταξύ της σεξουαλικότητας και της αναπαραγωγής· μεταξύ της ιστορίας και της φύσης· μεταξύ της εφήμερης μέθης της ανατροπής και της χαράς για τα πράγματα που διαρκούν.

5. Το εξτρεμιστικό 

Μετά το '68, ήλθαν τα χρόνια των πιστολιών, της βίας και της τρομοκρατίας. Η βία και η τρομοκρατία ασφαλώς δεν υπήρξαν άμεσες συνέπειες του '68, αλλά μερικά από τα πιο σημαντικά αποτελέσματά του. Η αλαζονεία εκείνου του κλίματος κρυσταλλοποιήθηκε στην επίθεση εναντίον όποιου δεν συμμορφώνονταν στο νέο ριζοσπαστικό κομφορμισμό. Από το '68 προήλθε το εξτρεμιστικό κύμα που ποτίστηκε από εξωτικά μοντέλα: την Κίνα του Μάο, το Βιετνάμ του Χο Τσι Μινχ, την Κούβα του Κάστρο και του Τσε Γκεβάρα, την Αφρική της Black Power.

Το '68 υπήρξε ας πούμε η υποχρεωτική βασική εκπαίδευση της εξέγερσης. Στη συνέχεια, οι πιό αποφασισμένοι επέλεξαν τα λύκεια της βίας και μέχρι τα μάστερ στην τρομοκρατία. Το '68 δεν άφησε αξιομνημόνευτα γεγονότα αλλά δηλητηρίασε το κλίμα, δεν παρήγαγε πολιτικές ή οικονομικές επαναστάσεις, αλλά μεταβολές των ηθών και της νοοτροπίας, αυτό που oι αγγλοσάξωνες αποκαλούν paradigm shift.

6. Το τοξικό 

Μία άλλη πλευρά του '68, προτίμησε το ‘χόρτο’ (ή και χειρότερα) από τα πιστόλια. Έτσι, στα ‘σαρκοφάγα’ της πολιτικής βίας προστέθηκαν οι ‘χορτοφάγοι’ των ναρκωτικών. Το ρεύμα των Χίπις και η ριζοσπαστική κουλτούρα, που προϋπήρχαν του '68, συναντήθηκαν με το ελευθεριακό και ανατρεπτικό κύμα του κινήματος, το οποίο πήρε φωτιά με το ‘χόρτο’, το LSD και άλλα παραισθησιογόνα. Άφησε μία μακριά ουρά από απροσάρμοστους, εξαπατημένους και απεγνωσμένους. Η σκοτεινή ιδεολογία του '68 υπήρξε διονυσιακή· βασισμένη πάνω στην ξέφρενη ελευθερία, στην παραβατικότητα, στο χασίς και στο ελεύθερο σεξ. Ωστόσο, ακόμα και αυτά επίσης δεν ήταν το κύριο αποτέλεσμα του '68, αλλά ένα μικρότερο παρακλάδι των παρενεργειών του. 

7. Το κομφορμιστικό 

Το κυριότερο αποτέλεσμα του '68 και η μεγαλύτερη κληρονομιά του υπήρξε η εδραίωση του ριζοσπαστικού (radical) πνεύματος, κυνικού και νέο-αστικού. Το '68 είχε παρουσιαστεί ως μία αντι-αστική, αντι-καπιταλιστική επανάσταση αλλά στο τέλος εργάστηκε στην υπηρεσία της νέας μπουρζουαζίας, η οποία βέβαια δεν ήταν πια οικογενειακή, χριστιανική και πατριωτική αλλά αυτή του νέου πολυεθνικού κεφαλαίου. Κτύπησε την παράδοση που δεν ήταν σύμμαχος της καπιταλιστικής εξουσίας αλλά ήταν το τελευταίο ανάχωμα στην επέκτασή της. Το '68 μετατόπισε την επανάσταση στο ιδιωτικό, στη σεξουαλική σφαίρα, στις σχέσεις μεταξύ των γενεών, στο λεξικό και στα ήθη.

8. Το μειωτικό 

Το '68 έσυρε κάθε ιστορία, θρησκεία, επιστήμη και σκέψη στο δικαστήριο του παρόντος. Όλα μειώθηκαν στην επικαιρότητα, στο εδώ και στο τώρα, ακόμα και οι κλασικοί απορρίπτονταν ή γίνονταν δεκτοί μόνο εάν μπορούσαν να επικαιροποιηθούν, εάν δηλαδή μιλούσαν στο παρόν με τον κατάλληλο τρόπο. Η επικαιρότητα ηταν το μόνο αξιακό κριτήριο. Αυτή η γιγάντια μείωση στην επικαιρότητα, παραμορφωμένη από τους ιδεολογικούς φακούς, οδήγησε στην απόρριψη της ιστορίας και στη λησμονιά του παρελθόντος. 

9. Το νεο-καθωσπρεπιστικό

Άμεση συνέπεια της ιδεολογίας του ’68 ήταν η γέννηση της Πολιτικής Ορθότητας, ο ριζοσπαστικός προοδευτικός καθωσπρεπισμός για την προστασία των νέων τοτέμ και των νέων ταμπού, του ‘αντιφασισμού’, του ‘αντιρατσισμού’, του ‘αντισεξισμού’, της ‘προστασίας’ των γκέι, των μαύρων κλπ. Το '68 γεννήθηκε ως ένα είδος εξέγερσης εναντίον της αστικής υποκρισίας, με στόχο ένα λεξιλόγιο ειλικρινές και αθυρόστομο αλλά στην πραγματικότητα, με το λεξιλόγιο της πολιτικής ορθότητας θριάμβευσε η νέα υποκρισία. Έχοντας αποτύχει ως κοινωνική επανάσταση, το '68 αναδιπλώθηκε πάνω στη λεξική επανάσταση. Μη μπορώντας να αλλάξει την πραγματικότητα και τη φύση, άλλαξε τα ονόματα τους, έκρυψε την πραγματικότητα ή την είδε κάτω από μία άλλη οπτική. 

10. Το απεριόριστο. 

Τέλος, τι μας άφησε το '68; Την απολογία της παραβίασης σε κάθε πεδίο. Τα όρια χάνονται σχετικά με το τι είναι οι λαοί, τα φύλα και οι τόποι· τα αναχώματα καταστρέφονται· χάνονται τα σύνορα· εκλείπει η αίσθηση του μέτρου και του κανόνα που είναι οι μοναδικές εγγυήσεις ώστε η ελευθερία να μην καταλήξει στο χάος.

Μας άφησε λοιπόν την υπέρβαση των ορίων, που οι Αρχαίοι Έλληνες φοβόντουσαν ως Ύβρη και το πάθος για το απεριόριστο και για την αδιάκοπη μετάλλαξη. Η φύση πλέον υπόκειται στις επιθυμίες, η πραγματικότητα βιάζεται από την ουτοπία και τη φαντασία που αξιώνουν να διαγράψουν την αληθινή ζωή και τις ‘ατέλειες’ της… 

Άρθρο του Marcello Veneziani
Μετάφραση: Ιωάννης Αυξεντίου

Σημείωση του Μεταφραστή

Η σύνοψη της σύνοψης για τον περιβόητο Μάη του ’68 είναι η εξής: υπήρξε η αναβίωση του ιουδαϊκού νέο-γνωστικισμού (εξ ου και το μίσος προς το αρχέτυπο του ‘Πατρός’). Ήταν επίσης και ένας πόλεμος εναντίον του στρατηγού Σαρλ ντε Γκωλ που τόλμησε να αντιταχθεί στη θέληση του Ισραήλ. Το ’68, ίσως για πρώτη φορά, η αριστερά απεκδύθηκε του οικονομικού διεκδικητικού μανδύα της, και εμφανίζει στο φως της ημέρας, τον ΑΝΤΙΝΟΜΙΣΜΟ της που είναι η πραγματική της φύση (ή καλύτερα...αντι-φύση) . 

Και τώρα τι θα λέγατε να κάνουμε ένα άλμα 2000 ετών, για να δείτε τι σημαίνει ‘παράδοση’, στην αρνητική εκδοχή της βέβαια; Όπως είναι γνωστό, ο πρωταγωνιστής του Μάη του ’68, Ντανιέλ Κοέν-Μπεντίτ είχε κάνει μια σειρά από προκλητικές δηλώσεις σχετικά με το ‘σεξ με τα παιδιά’ τη δεκαετία του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Οι δηλώσεις αυτές βρίσκονται στο βιβλίο του The Great Bazaar (Der grosse Basar), στο οποίο περιγράφει ερωτικές περιπτύξεις με παιδιά πέντε ετών, την εποχή που ήταν δάσκαλος σε ένα αντι-αυταρχικό (...) νηπιαγωγείο. Ο Πλωτίνος, στο Εναντίον των Γνωστικών γράφει: «Όταν όμως λένε [οι γνωστικοί] ότι αδιαφορούν για την εδώ ωραιότητα, καλά θα έκαναν να αδιαφορούν και για την ωραιότητα των παιδιών, ώστε να μην οδηγούνται νικημένοι στην ακολασία». Είπαμε, ‘παράδοση’ 2000 ετών είναι αυτή…

Σκεφτείτε τώρα πως αυτό το άτομο, τον Κοέν-Μπεντίτ το Πανεπιστήμιο Αθηνών το αναγόρευσε σε επίτιμο διδάκτορα! Διαβάστε και φρίξτε. Δείτε και τα ονόματα των καθηγητών που τον υποδέχτηκαν. Σήμερα κάποιοι από αυτούς είναι βουλευτές της… ΝΔ.

http://theodotus.blogspot.gr/2018/05/68.html#more

Το αδιέξοδο της υπερπληροφόρησης...

Νηλ Πόστμαν (Neil Postman)

Το παζάρι των τεχνολογιών

«Τον 12ο αιώνα οι Bενεδικτίνοι μοναχοί εφηύραν το μηχανικό ρολόι. Χρειαζόταν αυτό το εργαλείο για την ακριβή ώρα της προσευχής που έπρεπε να κάνουν. Oι μοναχοί, όμως, δεν συνειδητοποίησαν ότι το ρολόι δεν ήταν απλώς ένα μέσο καταγραφής των ωρών, αλλά και ένα μέσο συγχρονισμού των πράξεων των ανθρώπων. Ετσι, λοιπόν, στα μέσα του 14ου αιώνα, το εργαλείο αυτό βγήκε έξω από τα τείχη των μοναστηριών κι έφερε νέα και ακριβή κανονικότητα στη ζωή του εργαζόμενου και του εμπόρου. Tο μηχανικό ρολόι έκανε δυνατή την ιδέα της συστηματικής παραγωγής, των συστηματικών ωρών εργασίας... 

Xωρίς το ρολόι, ο καπιταλισμός θα ήταν αδύνατος. Eδώ βρίσκεται λοιπόν το μεγάλο παράδοξο: το ρολόι εφευρέθηκε από ανθρώπους που ήθελαν να αφοσιωθούν περισσότερο στον Θεό και κατέληξε σε ανθρώπους που ήθελαν να αφοσιωθούν στη συγκέντρωση χρημάτων. H τεχνολογία έχει πάντα απρόβλεπτες επιπτώσεις. Δεν είναι πάντα ξεκάθαρο στην αρχή ποιος θα κερδίσει τι και ποιος θα χάσει τι».

Ο μεγάλος διανοητής της επικοινωνίας, Νηλ Πόστμαν, ήταν πάντα επιφυλακτικός με τις νέες τεχνολογίες. Πιστεύει ότι «κάθε τεχνολογική αλλαγή είναι μια φαουστική διαπραγμάτευση: προστίθεται μια νέα τεχνολογία, και μπαίνει στο περιθώριο μια παλιά. Αυτές οι δύο τεχνολογίες δεν είναι ποτέ ίσες. Mερικές φορές, μια νέα τεχνολογία δημιουργεί περισσότερα απ' όσα καταστρέφει. Άλλες φορές καταστρέφει περισσότερα απ' όσα δημιουργεί. Ποτέ, όμως, δεν είναι μονόπλευρη».

Το πρόβλημα των καιρών μας για τον μεγάλο διανοητή είναι η υπερπληροφόρηση. Ο ίδιος συνήθιζε να κάνει ένα απολαυστικό πείραμα στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, όπου ήταν καθηγητής. 

«Γίνεται καλύτερα το πρωί, όταν βλέπω ένα συνάδελφο να εμφανίζεται χωρίς να έχει στα χέρια του ένα αντίτυπο των New York Times», λέει. "Διάβασες τους Times σήμερα", ρωτώ. Aν απαντήσει "όχι", το πείραμα συνεχίζεται. 

"Πρέπει να κοιτάξεις στη σελίδα 23", λέω. "Yπάρχει ένα εκπληκτικό πείραμα μιας μελέτης στο Harvard. Έκαναν μια έρευνα για διαιτητικές τροφές και βρήκαν ότι μια φυσιολογική δίαιτα λειτουργεί καλύτερα αν προστεθούν έξι φορές την ημέρα σοκολατούχα εκλέρ. Φαίνεται ότι υπάρχει ένα ειδικό θρεπτικό συστατικό στα εκλέρ -η ενκομιακή διοξίνη- που μειώνει τις θερμίδες με εκπληκτικό ρυθμό".

» Mια άλλη πιθανή απάντηση που χρησιμοποιώ σε συναδέλφους, οι οποίοι είναι γνωστοί για τον υγιεινό τρόπο ζωής τους είναι η εξής: "Oι νευροφυσιολόγοι στο πανεπιστήμιο της Στουτγκάρδης ανακάλυψαν μια σχέση μεταξύ τρεξίματος και μειωμένης νοημοσύνης. Σε περίοδο πέντε ετών, έλεγξαν περισσότερους από 1.200 ανθρώπους και βρήκαν ότι όσες περισσότερες ώρες έτρεχαν, τόσο μειωνόταν η νοημοσύνη τους. Δεν ξέρουν ακριβώς τον λόγο που γίνεται αυτό, αλλά έτσι είναι"...

»Oι περισσότεροι θα πιστέψουν, ή τουλάχιστον δεν θα αμφισβητήσουν, αυτό που τους λέω. Mερικές φορές θα πουν: "Aλήθεια; Eίναι αυτό δυνατόν;". Mερικές φορές θα ζητήσουν επανάληψη: "Πού είπες ότι έγινε αυτή η έρευνα;". Kάποιες άλλες φορές λένε: "Ξέρεις; Έχω ακούσει κι εγώ κάτι τέτοιο".

» Ένα συμπέρασμα από την έρευνά μου έχει εκφραστεί από τον Τζωρτζ Όργουελ πριν από 50 χρόνια. Παρατήρησε ότι ο μέσος άνθρωπος σήμερα είναι εξίσου αφελής με τον μέσο άνθρωπο του Mεσαίωνα. Τότε οι άνθρωποι πίστευαν άκριτα στην αυθεντία της θρησκείας τους. Σήμερα πιστεύουμε άκριτα στην αυθεντία της επιστήμης. Ο κόσμος μέσα στον οποίο ζούμε, μας είναι εν πολλοίς ακατανόητος. Δεν υπάρχει γεγονός -πραγματικό ή φανταστικό- που θα μας καταπλήξει επί μακρόν, αφού δεν έχουμε μια κατανοητή και λογικά ακόλουθη εικόνα του κόσμου, τέτοια που θα έκανε ένα γεγονός να φαίνεται ως απαράδεκτη αντίφαση. Πιστεύουμε, επειδή δεν υπάρχει λόγος να μην πιστέψουμε... Σ' έναν κόσμο χωρίς πνευματική ή νοητική τάξη, όλα είναι πιστευτά, οτιδήποτε δεν είναι προβλεπτό και κατά συνέπεια οτιδήποτε δεν μας εκπλήσσει.»

Το «πολιτιστικό έιτζ»

«Στον Mεσαίωνα υπήρχε σπάνη πληροφορίας, αλλά η σπανιότητα έκανε την πληροφορία σημαντική και χρήσιμη. Aυτή η κατάσταση αλλάζει στα τέλη του 15ου αιώνα, όταν ο Γουτεμβέργιος μετέτρεψε μια οινοποιητική πρέσα σε τυπογραφική. Kάνοντας αυτό δημιούργησε κάτι που σήμερα ονομάζουμε πληροφοριακή έκρηξη. Σαράντα χρόνια μετά την ανακάλυψη της τυπογραφίας, υπήρχαν τυπογραφικές μηχανές σε 100 πόλεις έξι διαφορετικών κρατών. Πενήντα χρόνια μετά, είχαν τυπωθεί οκτώ εκατομμύρια βιβλία, γεμάτα πληροφορίες που δεν ήταν διαθέσιμες στον μέσο άνθρωπο. Eίναι παραπλανητικό να πιστεύουμε ότι ο υπολογιστής μάς οδήγησε στην εποχή της πληροφορίας. H τυπογραφική μηχανή μάς οδήγησε εκεί, κι από τότε δεν έχουμε απελευθερωθεί απ' αυτή.

» Aυτό όμως που ξεκίνησε ως απελευθερωτικό ρεύμα, μεταλλάχθηκε σε χείμαρρο χάους. Aκούστε τι αντιμετωπίζουμε, αν πάρω ως παράδειγμα τη χώρα μου: στις HΠA (σημ.: το 1996 που ο Πόστμαν έγραφε αυτά) εκδίδονται 11.520 εφημερίδες, 11.556 περιοδικά, υπάρχουν 27.000 καταστήματα που νοικιάζουν βιντεοκασέτες, 362 εκατομμύρια τηλεοπτικές συσκευές και πάνω από 400.000 εκατομμύρια ραδιόφωνα. Kάθε χρόνο εκδίδονται πάνω από 40.000 τίτλοι βιβλίων (300.000 σε όλο τον κόσμο).

» O δεσμός μεταξύ πληροφορίας και δράσης έχει διαρραγεί. H πληροφορία είναι τώρα εμπόρευμα που μπορεί να αγοραστεί και να πουληθεί, να χρησιμοποιηθεί ως μορφή ψυχαγωγίας, ή να φορεθεί ως ένδυμα για να αυξήσει το κύρος κάποιου. H πληροφορία έρχεται αδιάκριτα. Δεν απευθύνεται σε κάποιον συγκεκριμένα. Eίναι ασύνδετη από τη χρησιμότητά της. Έχουμε κορεσθεί από πληροφορία, πνιγόμαστε μέσα σ' αυτή, δεν την ελέγχουμε και δεν ξέρουμε τι να κάνουμε μ' αυτή... 

Tο πληροφοριακό ανοσοποιητικό μας σύστημα δεν δουλεύει πια. Δεν ξέρουμε πώς να φιλτράρουμε αυτή την πλημμύρα πληροφοριών, δεν ξέρουμε πώς να τη μειώσουμε, δεν ξέρουμε πώς να τη χρησιμοποιήσουμε. Πάσχουμε από ένα είδος πολιτιστικού έιτζ.

» Mέσα σ' αυτή την κατάσταση έρχεται και ο υπολογιστής... O υπολογιστής και η πληροφορία του δεν μπορούν να μας απαντήσουν στα θεμελιώδη ερωτήματα, σ' αυτά που πρέπει να απαντήσουμε για να δώσουμε νόημα στη ζωή μας και να την κάνουμε πιο ανθρώπινη. O υπολογιστής δεν μπορεί να μας παράσχει ένα οργανωμένο ηθικό πλαίσιο. Δεν μπορεί να μας πει ποιες ερωτήσεις αξίζει να υποβάλλουμε. Δεν μπορεί να μας προσφέρει τα μέσα να κατανοήσουμε για ποιον λόγο βρισκόμαστε εδώ, ή γιατί πολεμάμε ο ένας τον άλλο, ή γιατί φθίνει τόσο συχνά η ευπρέπεια - ειδικά τώρα που την χρειαζόμαστε περισσότερο. O υπολογιστής, κατά κάποιο τρόπο, είναι ένα εκπληκτικό παιχνίδι που μας αποσπά από όλα εκείνα τα οποία πρέπει να αντιμετωπίσουμε: το πνευματικό κενό, τη γνώση του εαυτού μας, τις χρήσιμες αντιλήψεις για το παρελθόν και το μέλλον μας...».

Πάσχος Μανδραβέλης

Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ

Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΜΙΑ ΕΡΗΜΟ 

ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΕ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ

Άρθρο του Marcello Veneziani

Μετάφραση-επιμέλεια: Ιωάννης Αυξεντίου

Άραγε είναι αληθινός ή ψεύτικος ο θρύλος της πολιτισμικής ηγεμονίας της αριστεράς; Τι ήταν και τι απομένει σήμερα από εκείνο το σχέδιο κατάκτησης και πολιτιστικής κυριαρχίας;

Στην αρχή, η πολιτιστική ηγεμονία υπήρξε ένα σχέδιο και μία θεωρία που χάραξε ο Γκράμσι πάνω στην βάση δύο διδασκαλιών: του Λένιν και του Μουσολίνι, μέσω του Τζιοβάνι Τζεντίλε και του Τζουζέπε Μποτάι.

Η βασική θέση είναι γνωστή: η κατάκτηση της πολιτικής και κοινωνικής συναίνεσης περνά διαμέσου της πολιτισμικής κατάκτησης της κοινωνίας. Την δεκαετία του ’50 υπήρχαν στην κοινωνία ισχυρές αντιστάσεις έναντι της αριστερής κουλτούρας, αντιστάσεις που προέρχονταν από την Χριστιανική δομή των κοινωνιών, την δραστηριότητα των χριστιανοδημοκρατικών κομμάτων και, γενικότερα, των παραδοσιακών ηθών που τότε επικρατούσαν, ακόμη και στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Η μεγάλη στροφή έγινε το ’68: η πολιτισμική ηγεμονία δεν ταυτίζεται πια με το PCI (Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα), το οποίο παραμένει ο μεγαλύτερος θιασάρχης, αλλά εξαπλώνεται στο αρχιπέλαγος της ριζοσπαστικής αριστεράς. Αυτή η ηγεμονία γίνεται διεισδυτική, κατακτά τους τρόπους ομιλίας και τα προφίλ, φθάνει στα σχολεία και στα πανεπιστήμια, στον κινηματογράφο και στο θέατρο, διαποτίζει τις τέχνες, τα μέσα ενημέρωσης.

Σε τι συνίσταται η πολιτισμική ηγεμονία; Σε μία κυρίαρχη νοοτροπία που κληρονομεί από τον κομμουνισμό, την αξίωση της αναπόφευκτης Αλήθειας (αυτή είναι η πρόοδος, δεν μπορείτε να αποφύγετε την έκβασή της). Αυτή η νοοτροπία έγινε ιδεολογικός κώδικας και κοινωνική εθιμοτυπία, γνωστή ως ''πολιτική ορθότητα'', μισαλλόδοξη ανεκτικότητα και προοδευτικός καθωσπρεπισμός. Όποιος είναι απ’ έξω πρέπει να αισθάνεται ότι έχει λάθος, πρέπει να δικαιολογηθεί, θεωρείται εκτός τόπου και χρόνου, ένα απομεινάρι του παρελθόντος ή μια παθολογική ανωμαλία. Αλλά ας αφήσουμε κατά μέρος τις καταγγελίες και τις καταδίκες ώστε να θέσουμε το βασικό ερώτημα: αυτή η πολιτιστική ηγεμονία τι παρήγαγε από την άποψη των έργων και της ευφυΐας, τι αποτύπωμα άφησε πάνω στην κουλτούρα, στην κοινωνία και στα άτομα; 

Έχω δυσκολία να θυμηθώ έργα πραγματικά αξιοσημείωτα, τέτοια που να είχαν αντίκτυπο στον πολιτισμό και στην κοινωνία. Και η κριτική γίνεται ακόμη πιο δριμεία, εάν συγκρίνουμε τους δημιουργούς και τα έργα που, σωστά ή λάθος, ταυτίστηκαν με την πολιτισμική ηγεμονία, με τους δημιουργούς και τα έργα που χαρακτήρισαν τον αιώνα. Όλα τα εξαιρετικά δημιουργήματα σε κάθε πεδίο, από την φιλοσοφία στις τέχνες, από την επιστήμη στην λογοτεχνία, δεν περιλαμβάνονται στην πολιτισμική ηγεμονία και συχνά αντιτίθενται. Θα μπορούσα να κάνω ένα μακρύ και λεπτομερή κατάλογο συγγραφέων και έργων έξω από την αριστερή-προοδευτική ιδεολογία ή ακόμη και ενάντια. 

Η πολιτισμική ηγεμονία λειτούργησε ως κυριαρχία και οστρακισμός, αλλά δεν παρήγαγε και προώθησε μεγάλες ιδέες, μεγάλα πνευματικά έργα, μεγάλους συγγραφείς. Αντίθετα, αναδύεται η βάσιμη υπόνοια ότι υπάρχει μία σχέση μεταξύ της πολιτισμικής υποβάθμισης της κοινωνίας μας και της ριζοσπαστικής αριστερής πολιτισμικής ηγεμονίας. Οι πολιτισμικοί κύκλοι, τα λόμπι και οι κυρίαρχες σέχτες των διανοουμένων άφησαν την κοινωνία στο έλεος της ηγεμονίας της υποκουλτούρας. Και ο οργανικός και συλλογικός διανοούμενος παρήγαγε ως αντίδραση και αποτέλεσμα, τον ατομικιστή και αυτιστικό διανοούμενο που δεν επιδρά πάνω στην πραγματικότητα αλλά καταφεύγει στον καταπιεσμένο ναρκισσισμό του.

Αλλά γιατί συνέβη αυτό, μήπως γιατί επικράτησε ένας διανοητικός κλήρος μετρίων ακαδημαϊκών; Το πρόβλημα βρίσκεται στα περιεχόμενα: η πολιτισμική ηγεμονία δεν μετέφερε ιδέες, αξίες και θετικά πρότυπα, αλλά κατάφερε να διαλύσει ιδέες, αξίες και θετικά πρότυπα πάνω στα οποία είναι θεμελιωμένος ο πολιτισμός. Δεν λειτούργησε στο εποικοδομητικό επίπεδο, ναυάγησαν οι ουτοπίες της, ξεκινώντας από τον κομμουνισμό• όμως λειτούργησε στο επίπεδο της καταστροφής. 

Εάν η χειραφέτηση υπήρξε η θεμελιώδης αξία της και η απελευθέρωση το κύριο κριτήριο της, το αποτέλεσμα ήταν μία φοβερή καθημερινή κατεδάφιση πολιτισμικών αξιών και προτύπων συνδεμένων με την οικογένεια, την φύση, την ζωή και την γέννηση, με το θρησκευτικό συναίσθημα και με την μυθική και συμβολική αντίληψη της πραγματικότητας, με τους κοινοτικούς δεσμούς, με τις ταυτότητες και τις ρίζες, με τις αξίες και τις προσωπικές ικανότητες. Κατάφερε να διαλύσει έναν κόσμο, να καταπιέσει και να περιθωριοποιήσει ανταγωνιστικές κουλτούρες, αλλά δεν κατάφερε να γεννήσει νέους κόσμους. Το αποτέλεσμα αυτής της ερημοποίησης είναι ότι δεν υπάρχουν έργα, ιδέες, δημιουργοί που αποτελούν πρότυπα αναφοράς, σημεία εκκίνησης και πηγές γένεσης και αναγέννησης. Η πολιτισμική ηγεμονία λειτούργησε ως διάλυση και όχι ως λύση.

Σήμερα ο κομμουνισμός δεν υπάρχει πια, η αριστερά φαίνεται εξαφανισμένη, αλλά διατηρήθηκε εκείνο το αποπνικτικό κάλυμμα - αν και είναι ένα άδειο κέλυφος - ιδεών, αξιών, έργων και δημιουργών. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι η πολιτισμική ηγεμονία είναι μία ισχυρή δύναμη με μία αδύναμη σκέψη, ενώ το δένδρο του πολιτισμού μας, με τις ρίζες του, τον χιλιόχρονο κορμό του και τις διακλαδώσεις του στην πραγματική ζωή, είναι μία ισχυρή σκέψη, αλλά με λίγες δυνάμεις προς υπεράσπιση της. Η πρώτη είναι μία εκκλησία με μητρόπολη και έναν ευρύ κλήρο, αλλά χωρίς πια διδασκαλία και θρησκεία. Αντίθετα, η δεύτερη είναι μία δυνατή σκέψη με μία χιλιόχρονη παράδοση, αλλά χωρίς μητροπόλεις και ενορίες…

Έτσι ζούμε έναν ασύμμετρο πόλεμο μεταξύ μιας ισχυρής διαλυτικής δύναμης, και έναν πολιτισμό που ακόμη δεν κατέρρευσε στο πνευματικό επίπεδο, αλλά είναι ανίσχυρος και ηττημένος στο πρακτικό και επικοινωνιακό επίπεδο. Η σημερινή επικράτηση της βαρβαρότητας προέρχεται σε μεγάλο μέρος από αυτή την ανισορροπία μεταξύ μιας ηγεμονικής, αλλά μηδενιστικής κουλτούρας και έναν πολιτισμό που χάνεται ή ήδη χαμένο.

Η αναγέννηση έχει δύο αντιπάλους: την ηγεμονική μηδενιστική κουλτούρα και το μηδενισμό χωρίς κουλτούρα της μαζικής χυδαιότητας.

http://theodotus.blogspot.gr/2015/04/blog-post.html

Η γενιά της Wiki

Η γενιά της Wiki

“Εγένετω φως”, με άλλα λόγια ήρθε το ίντερνετ. Ελάχιστοι γνωρίζουν τι ακριβώς είναι, πως λειτουργεί, γιατί και από ποιον φτιάχτηκε, αλλά είναι στο στόμα όλων. “Τι καιρό θα κάνει αύριο;” ρωτάει η γυναίκα. Η απάντηση μόλις λίγα χρόνια πριν θα ήταν πολύ σύντομη: “Και που θέλεις να ξέρω εγώ;” θα απαντούσε ο άντρας της. Τώρα η απάντηση είναι τόσο μαγική, που σχεδόν δίνει την αίσθηση της παντοδυναμίας. “Θα κοιτάξω στο ίντερνετ” και ο άντρας γίνεται ξανά ο άντρας του σπιτιού, ο αφέντης, ο γνώστης των πάντων και ο απαντητής κάθε πιθανής ερώτησης.

Το ίντερνετ έχει έρθει και το παράδοξο είναι ότι όσο περνάει ο καιρός τόσο έρχεται και περισσότερο. Γίνεται πιο γρήγορο, πιο πλήρες, πιο μεγάλο, πιο εύχρηστο, πιο ευρύ, πιο φθηνό και πιο με κάθε επιθετικό προσδιορισμό. Οι μεγαλύτεροι κοινωνιολόγοι της εποχής το συγκρίνουν με την εποχή, που το ηλεκτρικό ρεύμα έμπαινε στα σπίτια και οι άνθρωποι άρχιζαν να καταλαβαίνουν, ότι το βράδυ μπορούν να κάνουν και άλλα πράγματα εκτός από το να κοιμηθούν. Εγώ θα έλεγα, ότι είναι όχι μόνο το ηλεκτρικό ρεύμα, αλλά το νερό, το τηλέφωνο και η τηλεόραση, όλα μαζί. Είναι η επανάσταση που εμπεριέχει όλες τις προηγούμενες επαναστάσεις και επιπλέον άλλες, που ακόμα δεν μπορούμε να συλλάβουμε. Το θέμα του ίντερνετ είναι πάρα πολύ περίπλοκο και ευρύ για να αναλυθεί σε ένα άρθρο. Περιορίζω το ζήτημα σε κάτι που αντιμετωπίζεται ως φυσιολογικό και όμως αλλάζει όλη τη δομή της κοινωνίας μας. Το θέμα της γνώσης.

Μέχρι τώρα, η γνώση ήταν ζήτημα μίας ελίτ. Είτε οικονομικής (το να αγοράζεις βιβλία, να μαθαίνεις ξένες γλώσσες, να αποκτάς εκπαιδευτικές εμπειρίες με ταξίδια στοιχίζει, και στοιχίζει πολλά), είτε διανοητικής (και χρήματα να έχεις, αν έχεις γεννηθεί τούβλο, τούβλο θα μείνεις). Γι' αυτό εφευρέθηκε και ο λατινογενής όρος, ιντελιγκέντσια, που εκφράζει ακριβώς αυτήν τη γνωσιακή ελίτ.

Στην Ελλάδα χρησιμοποιούμε τον διφορούμενο όρο διανοούμενος, που ανάλογα με τα κοινωνικά κύματα είτε είναι ο πολεμιστής, προστάτης της κοινωνίας μας και πυλώνας της ζωής μας, είτε είναι ο αποκομμένος από τους γύρω του, ασεξουαλικός, “στη γυάλα” παντογνώστης, που χαραμίζει τη ζωή του και ξέρει περισσότερα από όσα θα έπρεπε. Πάντως είναι και αυτός ένα τρόπος για να χαρακτηριστεί αυτή η ελίτ, που το σημείο διαχωρισμού της είναι η διανοητική ικανότητα και τα οικονομικά μέσα.

Το ίντερνετ μισεί τους διανοούμενους.

Κατ' αρχάς, η γνώση που προσφέρει είναι τζάμπα, ούτε καν φθηνή. Τζάμπα.

Κατά δεύτερο δεν απευθύνεται σε διανοητικούς υπερανθρώπους, αλλά ακόμα και στον τελευταίο βλάκα. Βλέπεις μία σελίδα στα ιταλικά (ή τα κινέζικα, δεν έχει σημασία), πατάς το κουμπί της μετάφρασης και κατευθείαν, ορίστε το κείμενο στα ελληνικά. Εντάξει δεν είναι και πολύ ακριβές, αλλά το νόημα βγαίνει. Ο εξυπνάκιας διανοούμενος σου μιλάει για τη νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου και σε κάνει να νιώθεις βλάκας, εσύ χτυπάς τις μαγικές κουβέντες στο google και σε δευτερόλεπτα έχεις μάθει για τη σφαγή των Ουγενότων στο Παρίσι. Όχι πολλά, μπορεί να μην μάθεις καν τι είναι οι Ουγενότοι, αλλά θα τον αποστομώσεις. Το θέμα είναι να μην νιώθεις μέτριος. Σίγουρα θα υπάρχει και μία παραπομπή που αποδεικνύει ότι τη σφαγή την έκανε ο Χίτλερ, πέστο στη συζήτηση μην φοβάσαι. Ακόμα και αν ο ψευτοδιανοούμενος με τα γυαλάκια, σου τονίσει ότι ο Χίτλερ απέχει ιστορικά κάτι αιώνες. Δεν πειράζει. Εσύ το έχεις δει στο ίντερνετ.

Οι μελετητές εφεύραν ένα καινούριο όρο γι' αυτού του είδους τη γνώση, Δημοκρατική γνώση. Προφανώς, ο όρος Λαϊκή έκανε συνειρμούς που δεν τους βόλευε στα συμπεράσματά τους. Πολλοί μιλάνε για την επανάσταση στη γνώση, που πλέον απενοχοποιείται, γίνεται προσιτή και πάνω από όλα δημοκρατικοποιείται. Χαρακτηριστική είναι η δημοκρατικότητα της Wiki, όπου τα λήμματα δεν έρχονται από υπεράνω αυθεντίες, αλλά από τους απλούς αναγνώστες και υποβάλλονται σε ένα είδος επιβεβαίωσης από το κοινό. Το κοινό με άλλα λόγια αποφασίζει κατά κάποιον τρόπο για το αν ισχύει ή το ποια ακριβώς εκδοχή του λήμματος ισχύει.

Ένας φίλος μου, χρησιμοποιεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για να περιγράψει την κατάσταση. Ο χειρουργός βρίσκεται πάνω από τον ασθενή και χειρουργεί βάσει των γνώσεων και δεξιοτήτων που με τόσο κόπο εδώ και χρόνια έχει συγκεντρώσει. Ένας απλός πολίτης παρατηρητής μπαίνει μέσα στο χειρουργείο. “Συγνώμη γιατρέ, αλλά είναι η άποψή μου, ότι το κάνεις λάθος. Διάβασα τις προάλλες στον οικογενειακό γιατρό ότι υπάρχει μία άλλη τεχνική για να χειρουργήσεις”. Ο χειρουργός τον βρίζει. Ο παρατηρητής επιμένει, “Μα είναι η άποψή μου, δεν μπορείς να μου την στερήσεις”. Εγώ θα εμβαθύνω λίγο αυτό το παράδειγμα. Μαζεύονται πενήντα παρατηρητές που διαφωνούν πάνω στην εγχείρηση του χειρουργού. Ο χειρουργός ιδρώνει και προσπαθεί να τους πετάξει έξω.

Τελικά αποφασίζουν ότι βάσει ψηφοφορίας θα αποφασίσουν για το πως θα γίνει η εγχείρηση.

Αγαπητέ αναγνώστη, θα ήθελες να είσαι ο ασθενής;

Η άποψη είναι πάντα σεβαστή. Αλλά μήπως έχουμε ξεχάσει ότι η έκφρασή της πρέπει να γίνεται με φειδώ και προσοχή; Καταρτισμένη βιβλιογραφία, στήριξη σε ορθολογικά επιχειρήματα και κάτι πολύ βασικό: Η πρωτοτυπία δεν είναι πάντοτε μέτρο για την ορθότητα, αλλά χρειάζεται διπλή προσοχή για να μην συνδυαστεί με το γέλιο και το γελοίο. Όλοι μπορεί να έχουμε μία άποψη, αλλά αν νομίζουμε ότι η δική μας υπερτερεί και είναι η σωστή, δεν πρέπει να την επιβεβαιώσουμε; Να βρούμε πηγές, (η συζήτηση στο καφενείο δεν είναι πηγή), να εξειδικεύσουμε το θέμα διαβάζοντας όλες τις πιθανές απόψεις. Το ίντερνετ είναι φθηνό και μπορείς να βρεις τα πάντα. Αυτή η πληθώρα είναι που κάνει την τοποθέτησή του ως αυθεντία, μειονεκτική. Σύμφωνα με πολλές σελίδες του ίντερνετ, ο Χίτλερ ζει, οι εξωγήινοι ήδη έχουν έρθει και μας κυβερνούν, ο Ομπάμα είναι ένας ενδογήινος και ο Παπανδρέου δεν κυβερνάει πραγματικά την Ελλάδα (χμ, εδώ θα έλεγα ότι έχουν δίκιο).

Το ίντερνετ είναι ένα εργαλείο. Το πιο ισχυρό, πλήρες, ευρύ και έξυπνο εργαλείο που έχει εφεύρει η ανθρωπότητα μέχρι τώρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα καλύψει το μορφωτικό και το ψυχολογικό κενό μας. Δεν σημαίνει ότι θα μας δώσει απλώς βήμα για την έκφραση απόψεων. Δεν θα μας αθωώσει για τα σφάλματα του παρελθόντος μας. Το ίντερνετ δεν είναι πανεπιστήμιο, μεταπτυχιακό, διδακτορικό. Μπορείς να βρεις απίστευτα ενδιαφέροντα άρθρα σε αυτό, μπορείς να διαβάσεις όλες τις εφημερίδες, να βρεις κάθε βιβλίο. Η συμπυκνωμένη γνώση της ανθρωπότητας είναι εκεί. Αλλά και η συμπυκνωμένη βλακεία της. Το να τα ξεχωρίζεις είναι ζήτημα παιδείας και, λυπάμαι, οι τρόποι με την οποία την αποκτάς, δεν έχουν αλλάξει.

Την επόμενη φορά που θα διαβάσεις στο ίντερνετ ότι ο Ναπολέοντας ελευθέρωσε την Ελλάδα και ότι τον Καποδίστρια τον σκότωσαν τα Ες Ες, πάρε μία ανάσα και σκέψου το. Προσπάθησε να κάνεις μία διασταύρωση και πάνω από όλα μην το εκφράσεις σαν άποψη με την πρώτη ευκαιρία. Καλό είναι να μιλάς, καλύτερο είναι να ακούς.

Όσο για τους νέους που τους παρατήσαμε στην εκπαιδευτική δύναμη του ίντερνετ, που διαλύσαμε τα σχολεία και τα πανεπιστήμια και τους δώσαμε ένα λαπ τοπ για να μορφωθούν, μην απορήσετε την επόμενη φορά που θα σας πουν ότι ζούμε σε μία κούφια γη.

Αν φέρετε αντίρρηση, θα σας πουν ότι το διάβασαν στο ίντερνετ. Αν συνεχίσετε να αντιδράτε, θα σας πουν να ψηφίσετε.

Και πιστέψτε με, δεν θα βρείτε τόσο εύκολα ψήφους που θα επιβεβαιώνουν αυτό που ξέρετε. 

                                                                                                                 

Σ.Γ.

Η μάχη για την πολιτισμική εξουσία στην εποχή των Τεραμπάιτ (2)

Η μάχη για την πολιτισμική εξουσία 

στην εποχή των Τεραμπάιτ

(Μέρος β΄) 

Όπως αναλύσαμε στο προηγούμενο άρθρο μας, η πολιτισμική εξουσία είναι το σημείο κλειδί που κρίνεται η μάχη για την πολιτική εξουσία.

Πολιτισμική εξουσία, για να κάνουμε ένα αδρό σκαρίφημα, είναι η επιβολή υφερπουσών αντιλήψεων και απόψεων, που επηρεάζει το σύνολο της συμπεριφοράς του ατόμου. Το μέσο που επιτυγχάνεται αυτό είναι ο στυγνός έλεγχος πάνω στην παιδεία, στην εκπαίδευση, στα ΜΜΕ και την τέχνη. Το αποτέλεσμα επιτυγχάνεται μέσα από τις πιο περίπλοκες τεχνικές που δεν είναι δυνατόν να κατανοηθούν με την πρώτη ματιά.

Για παράδειγμα στην Ελλάδα, με όρους της παλιάς πολιτικολογίας, ενώ την πολιτισμική εξουσία την έχει κερδίσει εδώ και είκοσι χρόνια ένας στείρος αριστερισμός, ακριβώς επειδή η ατζέντα του είναι τόσο αποπροσανατολιστική και διφορούμενη, έρχεται να ενισχύσει ένα άκρως στυγνό δεξιό καθεστώς, μία σκληρής, περιχαρακωμένης ελίτ. Δηλαδή, με ένα ακόμα παράδειγμα, ενώ το σύνολο της πολιτισμικής εξουσίας, επικαλείται ένα ισχυρό ουμανισμό για το μεταναστευτικό ζήτημα, η ελίτ εκμεταλλεύεται αυτές τις απόψεις για μία διαφοροποίηση του πληθυσμού, πτώση του επιπέδου συνειδητοποίησης των μαζών και οικονομικό έλεγχο του εργατικού δυναμικού.

Τα παραδείγματα μπορούν να συνεχιστούν σε άπειρα άλλα θέματα. Οι αντιφάσεις που δημιουργούνται είναι η εν δυνάμει αδυναμία του συστήματος.

Συνδυασμός οικολογίας και παγκοσμιοποίησης (μία τραγική αντίφαση, καθώς πώς μπορεί κάποιος που δεν έχει συγκεκριμένο τόπο, να θέλει να προστατεύσει τον τόπο αυτόν;). Συμμαχίες που είναι αδύνατον να κατανοηθούν με την πρώτη ματιά, δηλαδή ταύτιση απόψεων των πλέον αντιφατικών κοινωνικών ομάδων, σοσιαλιστές βιομήχανοι, αναρχικά πλουσιόπαιδα κτλ.

Εδώ έρχεται μία τεχνολογική εξέλιξη που άλλαξε τους όρους του παιχνιδιού και δημιούργησε νέες συνθήκες για κοινωνική ανάπτυξη: Το Διαδίκτυο (Internet).

Κατ' αρχάς το Διαδίκτυο με την αμεσότητά του και την απλοϊκότητα του, έκανε ξεπερασμένες τις παλιές μεθόδους χειραγώγησης. Η τηλεόραση, το ραδιόφωνο, οι εφημερίδες, απειλούνται με αφανισμό, όπως επίσης και η καθεστωτική λογοτεχνία, ο κινηματογράφος και σχεδόν όλες οι μορφές τέχνης. Έδωσε βήμα έκφρασης, που θα το θεωρούσαν αδιανόητο σε άλλες εποχές. Δημιούργησε ένα καινούριο στίβο μάχης για την πολιτισμική εξουσία, που πλέον έπρεπε να ξεκινήσει από την αρχή.

Το σύστημα με την εμπειρία του και τους πόρους του, αρχικά προσπάθησε να εκμεταλλευτεί τη νέα δυνατότητα. Αλλά η προσπάθεια ξεπερνούσε κατά πολύ τις δυνατότητές του. Ξαφνικά βγήκαν στην επιφάνεια όλες οι αντιφάσεις της προηγούμενης κατάστασης, σε βαθμό μάλιστα, που ως ένα βαθμό η ελίτ προσπάθησε να ξεφορτωθεί τα παλιά της στηρίγματα. Από την άκρα δημοκρατικότητα, ακούγονται φωνές για επιβολή και καταστολή. Προσπαθούν να δαιμονοποιήσουν το Διαδίκτυο, είτε με το θέμα-κλειδί της παιδικής πορνογραφίας (που όλο και περισσότερο χρησιμοποιείται για καταστολή και είναι ένα θέμα γενικής αποδοχής) είτε της “πειρατείας”.

Προσωπική μας άποψη είναι ότι πολύ απλά οι προσπάθειες ελέγχου του Διαδικτύου έχουν αποτύχει. Σε λίγο, κατά την πρόβλεψή μας, θα ακουστούν φωνές για κατάργησή του ή περιορισμός της διαθεσιμότητάς του, αλλά το ποτάμι δεν θα μπορεί να αντιστραφεί.

Το Διαδίκτυο ως τεχνολογική εξέλιξη πλέον θα προκαλέσει κάποιες αλυσιδωτές αντιδράσεις:

1.    Αφύπνιση των μαζών.

2.    Έκφραση των μαζών

3.    Αμφισβήτηση του παλαιού συστήματος.

Αλλά κυρίως θα χτυπήσει τη βάση των αξιωμάτων (μύθων) της μέχρι τώρα Δημοκρατίας μας. Ποια η ανάγκη να στέλνει κάθε περιοχή αντιπροσώπους στο κέντρο, όταν υπάρχει η δυνατότητα άμεσης ενημέρωσης και ψήφισης; Ποιος είναι ο λόγος μίας περίπλοκης γραφειοκρατίας, όταν οι τεχνολογικές εξελίξεις την καθιστούν ξεπερασμένη;

Ένας πονοκέφαλος έχει πιάσει του σύγχρονους πολιτικούς διανοητές. Οι όροι που χρησιμοποιούσαν μέχρι τώρα είναι απίστευτα ξεπερασμένοι. Μιλάνε για Κεφάλαιο, όταν η πλέον καπιταλιστική χώρα είναι η πλέον αποβιομηχανοποιημένη και παρόλα αυτά ευημερεί. Μιλάνε για Μ.Μ.Ε. Όταν πλέον το μόνο που υπάρχει είναι το Διαδίκτυο με τη μαζική, ως παλιρροϊκό κύμα, δύναμή του. Οι λύσεις που προτείνονται είναι απίστευτα αναχρονιστικές. Το όραμα της διεθνοποίησης, έχει αντικατασταθεί από την εξιδανίκευση των μικρών, τοπικών κοινωνιών.

Κάποιοι μάλλον προσπαθούν να μειώσουν τα ζητήματα, μήπως και αρχίσουν να καταλαβαίνουν τι συμβαίνει. Αντί οι όροι να βοηθούν στην κατανόηση, η κατανόηση προσαρμόζεται στους όρους, αφήνοντας από έξω τα σημαντικά προς ανάλυση προβλήματα.

Το Διαδίκτυο, με βάση τον κανόνα που ήθελε μία τεχνολογική εξέλιξη να μειώνει το στάδιο ωριμότητας των μαζών, δημιούργησε μία νέα δυναμική για μόρφωση, αφύπνιση και κυρίως κατανόησης του προβλήματος.

Όσο οι άνθρωποι είχαν γίνει έρμαια του φθηνού, ιντερνετικού πορνό, άρχισαν να συνειδητοποιούν από την άλλη την αξία του έρωτα. Οι πιτσιρικάδες κοίταξαν τα βιβλία της ιστορίας του σχολείου και μπήκαν στη διαδικασία να διασταυρώσουν αυτά που προσπαθούσαν να τους μάθουν. Το σύστημα αντεπιτέθηκε με τη Wiki, προσπάθησε να χαλιναγωγήσει τη νέα αφύπνιση, είτε με εσκεμμένη παραπληροφόρηση είτε με γελοιοποίησή της (θεωρίες συνωμοσίας), αλλά η τάση δεν ήταν δυνατόν να ανακοπεί.

Όλα φαίνονται αισιόδοξα, αρκεί να είμαστε έτοιμοι για τη μάχη που έρχεται. Το σύστημα, τρέμει και καταρρέει, βασίζεται πλέον σε στηρίγματα που είναι εύκολα κατανοητά και όλο και περισσότερο αποτυχημένα. 

Και τι μπορούμε να κάνουμε; Είναι το ερώτημα του απλού πολίτη.

Η μάχη κατ' αρχάς είναι προσωπική και λέγεται Παιδεία.

Η μάχη κατά δεύτερον είναι συλλογική και λέγεται Παιδεία.

Σ. Γ.

Η μάχη για την πολιτισμική εξουσία στην εποχή των Τεραμπάιτ (1)

Η μάχη για την πολιτισμική εξουσία 

στην εποχή των Τεραμπάιτ

(Μέρος α΄) 

«Η ποσότητα ατομικής ελευθερίας, που μπορεί να κατακτήσει και να διατηρήσει ένας λαός, εξαρτάται από το βαθμό της πολιτικής του ωριμότητας. 

... Η ωριμότητα των μαζών συνίσταται στην ικανότητά τους να αναγνωρίζουν τα συμφέροντά τους. Αυτό, όμως, προϋποθέτει μια κάποια κατανόηση της παραγωγής και της διανομής των αγαθών. Άρα η ικανότητα ενός λαού να αυτοδιακυβερνάται δημοκρατικά είναι ευθέως ανάλογη με το βαθμό στον οποίο καταλαβαίνει τη δομή και τη λειτουργία του κοινωνικού σώματος στο σύνολό του.

Κάθε τεχνική βελτίωση δημιουργεί μία καινούρια περιπλοκή στον οικονομικό μηχανισμό, προκαλεί την εμφάνιση καινούριων παραγόντων και καινούριων συνδυασμών, που για ένα διάστημα αδυνατούν να συλλάβουν οι μάζες.

...                                

Σε περιόδους διανοητικής ανωριμότητας (των μαζών), μόνο οι δημαγωγοί επικαλούνται την “ανώτερη κριτική ικανότητα του λαού”...».

(Άρθουρ Καίσλερ “Το μηδέν και το άπειρο”)

Ένα πολύ σκληρό κείμενο, παρμένο μέσα από τα λόγια του διαχρονικού ήρωα Ρουμπάσωφ. Ένα κείμενο που με μία προσεκτική ανάγνωση προκαλεί την κατάρρευση όλων των αξιωμάτων μέσα στα οποία έχει βασιστεί η Δημοκρατία μας.

Αξίωμα 1ο: Ο λαός είναι σοφός και όσο περνάν τα χρόνια γίνεται και πιο σοφός.

Υπό το πρίσμα της ιστορικής έρευνας, αν ίσχυε αυτό, θα σήμαινε ότι η ωριμότητα των λαών έχει μία συνεχώς αυξανόμενη τάση. Μπορεί οι ιστορικές εξελίξεις γύρω του να επηρεάσουν την τάση, αλλά αυτή δεν θα παύσει να είναι συνεχώς ανοδική και, κυρίως, ποτέ καθοδική. Είναι έμφυτη μέσα στο σύστημά μας η συνεχόμενη τάση για ανάπτυξη. Κάποιοι στοχαστές  έχουν ονομάσει το φαινόμενο ως την “κοινωνία της ορθοπεταλιάς”, δηλαδή μία κοινωνία που δεν μπορεί να σταματήσει να αναπτύσσεται ή να έχει μία σταθερή πορεία, γιατί απλώς θα καταρρεύσει (όπως ο ποδηλάτης θα πέσει από το ποδήλατο αν σταματήσει να κάνει ορθοπεταλιές).

Πέρα από τις όποιες ψευδαισθήσεις μπορούμε να κρύβουμε κάθε τόσο, ψευδαισθήσεις που συνίστανται στην αναμονή του λαϊκού μηνύματος στις κάλπες, στην ερμηνεία αποτελεσμάτων δυσνόητων με την πρώτη παρατήρηση ή σε δημαγωγικές εκφράσεις “ο λαός δεν κάνει ποτέ λάθος” (ακούγεται συνήθως πριν από τις εκλογές, γιατί μετά κατά κάποιο τρόπο όλοι αναλωνόμαστε στο να καταλάβουμε πως κατάφερε ένας ολόκληρος λαός να ψηφίσει τόσο λάθος), συνεχώς βλέπουμε φαινόμενα πνευματικής ανωριμότητας από ολόκληρες κοινωνικές ομάδες.

Στην Ελλάδα χαρακτηριστική είναι η στάση ολόκληρων συντεχνιακών ομάδων, που απαιτούν όλο και περισσότερα όλο και πιο παρασιτικά συνολικά από το κοινωνικό σύνολο. Κατά αντιστοιχία, δεν σας θυμίζουν ένα κακομαθημένο μωρό που μόνο ζητάει από τη μαμά του; Για ποια ωριμότητα μιλάμε; Που συνίσταται αυτή η ωριμότητα, πέρα από μία μεταφυσική πίστη;

Αλλά αν ακολουθούσαμε το αξίωμα, θα σήμαινε ότι σταδιακά προχωρούμε σε κοινωνίες διανοητικά υπερανθρώπων με υψηλό επίπεδο συνειδητοποίησης. Χρειάζεται, αγαπητέ αναγνώστη, να αποδείξω ότι η άποψη αυτή δεν ισχύει;

Καινούριες τεχνολογικές εξελίξεις, που όσο πιο ισχυρές είναι, τόσο περισσότερο δημιουργούν ένα τεράστιο παιδευτικό κενό στις μάζες που πρέπει να καλυφθεί σιγά-σιγά και επώδυνα, πολλές φορές. Το ίντερνετ, δεν δημιούργησε μία ολόκληρη στρατιά από σύγχρονους πρακτικά αναλφάβητους, που ουσιαστικά έπρεπε να εκπαιδευτούν από την αρχή; Η χρήση του υπολογιστή; Η παγκοσμιοποίηση, δεν άλλαξε το παιχνίδι σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι μάζες να χάσουν την ικανότητα ταξικής ή προσωπικής τοποθέτησης μέσα στο σύστημα;

Αξίωμα 2ο: Στη Δημοκρατία μας όλοι είναι ισότιμοι, ισόνομοι και τελικά ίσοι. Όλοι έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι.

Το αξίωμα αυτό είναι και το πιο επικίνδυνο. Κατ' αρχάς τοποθετεί όλους τους πολίτες στο ίδιο επίπεδο κατά την ψηφοφορία, παρέχοντάς τους τη ψευδαίσθηση ότι η ισότητα αυτή μεταφέρεται και στην εκλογή (όλοι μπορούν να εκλεγούν). Μειώνει την ικανότητα των πραγματικά συνειδητοποιημένων ομάδων ή ατόμων να επηρεάσουν τις καταστάσεις, αλλά παράλληλα σβήνεται και η όποια δυνατότητα για μία δημοκρατική αλλαγή.

Ένας “ανώριμος” πολίτης, δηλαδή λιγότερα κοινωνικά συνειδητοποιημένος, αμόρφωτος, χωρίς καμία γνώση του σύγχρονου συστήματος, τοποθετείται ως εκλογέας στην ίδια ακριβώς θέση με κάποιον που βρίσκεται σε υψηλότερα στάδια ωρίμανσης. Ποια είναι τα κριτήρια τελικά για το δικαίωμα ψήφου; Η σοφία του λαού; Η ωριμότητά του;

Για να αποφευχθούν οι οποιεσδήποτε αντιρρήσεις το σύστημα εφηύρε δύο συμπληρωματικά αξιώματα:

1. Όλοι μπορούν να εκλεγούν και άρα τα πλέον ώριμα κομμάτια του πληθυσμού, μπορούν να επηρεάσουν μεγαλύτερα κομμάτια του λαού, περισσότερο από όσο φαινομενικά τους δίνει ως δυνατότητα η ψήφος τους.

Το ερώτημα που τίθεται είναι το πως ακριβώς μπορεί να γίνει αυτό; Τα έξοδα για ένα προεκλογικό αγώνα, είναι απίστευτα υψηλά και ακόμα και αν θεωρήσουμε ότι κάποιος διαθέτει τους πόρους, πως θα επηρεάσει τις μάζες χωρίς τη βοήθεια των Μ.Μ.Ε. Πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να γίνουν κάποιες ad hoc υποχωρήσεις και συμβιβασμοί, πριν τη χρήση του δικαιώματος του εκλέγεσθαι.

2. Υπάρχει μία εν τω βάθει σοφία στο λαό. Η λεγόμενη θυμοσοφία, πείρα, λαϊκή τέχνη, λαϊκή γνώση.

Εδώ πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους μύθους, που το σύστημα καλλιεργεί εντέχνως. Ξαφνικά μαθαίνουμε ότι το θέατρο σκιών και ο Καραγκιόζης, εκφράζει μία καταπληκτική σοφία, που εκπλήσσει τους διανοούμενους με την αμεσότητά του. Το γεγονός ότι η αμεσότητά του προέρχεται από μία καταπληκτική απλοϊκότητα, προτυποποίηση ενός τελείως πεζού τρόπου ζωής (“να φάμε, να πιούμε και νηστικοί να κοιμηθούμε”) και η πλήρης απαξίωση οποιασδήποτε πνευματικής αναζήτησης, αποσιωπάται και μάλιστα πολλές φορές χρησιμοποιείται και ως σημείο υπεροχής.

Ας συνοψίσουμε λίγο τα συμπεράσματα για να μην χαθούμε σε λαβύρινθους συλλογιστικής.

Η Δημοκρατία μας βασίζεται σε αξιώματα τα οποία δεν έχουν καμία λογική βάση. Προβάλλει αξίες που χειραγωγούν και εμποδίζουν την συνειδητοποίηση των μαζών, μέσα από την έντεχνη καλλιέργεια και αξιοποίηση του εφησυχασμού των μαζών σε μία κατάσταση συνεχούς μακαριότητας.

Εκεί που κολλάνε όλες οι αναλύσεις, είναι το σημείο της ανάλυσης του ποιο είναι τελικά αυτό το σύστημα, ποια είναι η συνωμοσία.

Ας ξεκαθαρίσουμε συνωμοσία δεν υπάρχει ούτε υπήρχε και ποτέ. Η ιστορία είναι μία συνεχής διαμάχη μεταξύ μίας ελίτ που προσπαθεί να διατηρήσει τα προνόμιά της και των μαζών που συνεχώς αφυπνίζονται. Μέσα στη διαμάχη υπάρχει η γέννα της ιστορίας είτε ως κοινωνικά κινήματα (υλιστική θεωρία) είτε ως ξεχωριστών ατόμων που αλλάζουν τις συνθήκες (ντετερμινιστική θεωρία).

Η συγκεκριμένη μορφή Δημοκρατίας, είναι ένα μεγάλο επίτευγμα μίας άκρως συνειδητοποιημένης ελίτ, που εκμεταλλεύεται τις καινούριες τεχνολογικές εξελίξεις σε μία άκρως χειραγωγήσιμη και αμόρφωτη μάζα.

Το πρόβλημα του συστήματος σήμερα είναι ότι η τεχνολογική εξέλιξη που ήρθε και λέγεται ίντερνετ, διακυβεύει όλη τη δομή της διαμάχης και απειλεί ακριβώς τα θεμέλια αυτών που ως τώρα τα θεωρούσαμε ως δεδομένα και κυρίως τον έλεγχο της πολιτισμικής εξουσίας. 

Σ. Γ.