Η σκοτεινή εποχή της άκρατης χειραγώγησης

Υπερκυβέρνηση. Νέα τάξη πραγμάτων. Σύστημα. Ολιγάρχες. Ελίτ. Λέσχες. Παγκόσμια αγορά. Ολα τα παραπάνω αναφέρονται κατά καιρούς ως η αιτία του κακού για την κατρακύλα των σύγχρονων κοινωνιών και τη χειραγώγηση του λαού. Κάποιοι λένε πως όλα αυτά είναι θεωρίες συνωμοσίας και ότι μόνοι μας ορίζουμε τα πάντα. Αλλοι ότι έχουν βάση τέτοιες υποψίες και ότι είμαστε πιόνια στα χέρια ισχυρών. Εγώ θα έλεγα ότι ενδεχομένως να ισχύουν εν μέρει και τα δύο.

Υπάρχει όμως τα τελευταία δέκα χρόνια κάτι πολύ πιο απλό και συγκεκριμένο, που επηρεάζει τη ζωή μας καθοριστικά, μας χειραγωγεί, διαλύει την κοινωνία και μας καθοδηγεί σε επικίνδυνους δρόμους. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το facebook, το twitter, το Instagram, το ΤikΤok και δεκάδες ακόμα. Και δεν το λέω εγώ, αλλά αυτοί που τα κατασκεύασαν!

Στο Netflix παίζεται αυτές τις μέρες ένα συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ με τίτλο«Το κοινωνικό δίλημμα», που περιγράφει πόσο άλλαξε η ζωή μας με όλα αυτά τα σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία επικοινωνίας που έχουμε πάντα μαζί μας, πάνω μας, δηλαδή στο κινητό μας. Μιλούν άνθρωποι που δημιούργησαν πολλά εξ αυτών, ορισμένα από τα μεγαλύτερα μυαλά της Σίλικον Βάλεϊ, που αντιλήφθηκαν ότι κατασκεύασαν ένα τέρας. Εναν τεχνολογικό Φρανκενστάιν που ξέφυγε από τον έλεγχό τους.

Το ντοκιμαντέρ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ζωή μας είναι απολύτως ελεγχόμενη, η δε χειραγώγηση των μαζών προσλαμβάνει διαστάσεις πανδημίας χωρίς εμβόλιο! Μας προσφέρουν ένα προϊόν που είναι δωρεάν, αλλά το πραγματικό προϊόν είμαστε εμείς. Τα δεδομένα μας αποθηκεύονται και αξιοποιούνται με σκοπό το κέρδος, χωρίς κανόνες και εν αγνοία μας. Νομίζουμε πως εμείς ελέγχουμε όλες αυτές τις εφαρμογές και αποφασίζουμε μόνοι μας, αλλά ουσιαστικά αυτές μάς ελέγχουν και μας καθοδηγούν σε μια εικονική πραγματικότητα.

Αυτά τα χρυσά παιδιά της τεχνολογίας (που μόνο ψεκασμένα δεν μπορείς να τα πεις) εξηγούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι κάτι μελλοντικό, αλλά ήδη υπάρχει στη ζωή μας και την κυριεύει. Για παράδειγμα, ο δημιουργός του«like» δηλώνει ότι όταν το εμπνεύστηκε, ο σκοπός του ήταν να μοιράζονται οι χρήστες αγάπη και όμορφα συναισθήματα. Δεν μπορούσε τότε να φανταστεί ότι σήμερα θα ήταν μία από τις αιτίες αύξησης των αυτοκτονιών στους εφήβους. Τα στοιχεία που παρουσιάζονται αναφέρουν ότι με την εμφάνιση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αυξήθηκαν κατακόρυφα οι αυτοκτονίες ανηλίκων παγκοσμίως. Στους δε προεφήβους η αύξηση ξεπέρασε κατά πολύ το100%, ενώ όλες τις προηγούμενες δεκαετίες οι σχετικοί αριθμοί ήταν σταθεροί.

Ποιος όμως τα κάνει όλα αυτά, αποξενώνει τους ανθρώπους, καταρρακώνει την παιδική ψυχολογία, προωθεί ψεύτικα μοντέλα ζωής και ομορφιάς, εντείνει τον ανταγωνισμό και προωθεί τη συνεχή επίκριση; Κάποιο σατανικό μυαλό; Κάποιο λόμπι; Οι ιδιοκτήτες αυτών των μέσων; Οχι! Κανείς τους. Πίσω από αυτή την καταστροφή δεν υπάρχει ένοχος. Μόνο ο νόμος του χρήματος... Είναι σαν τα τεχνολογικά μέσα να αυτονομήθηκαν και να λειτουργούν μόνα τους θέλοντας το κακό μας.

Το facebook μάς «σκανάρει», αποθηκεύει τις προτιμήσεις μας, πού πηγαίνουμε, τι βλέπουμε, τι γράφουμε, πόσο χρόνο αφιερώνουμε σε μια φωτογραφία κ.λπ. Στη συνέχεια μας εμφανίζει μόνο τις αναρτήσεις και τις αναφορές που ταιριάζουν στο προφίλ μας. Οχι τα πάντα, όχι όλα όσα γράφονται, άλλα όσα αποφασίζουν οι υπερυπολογιστές ότι πρέπει να βλέπουμε. Φυσικά, μαζί και τις σχετικές διαφημίσεις που έχουν περισσότερες πιθανότητες να μας δελεάσουν. Φτιάχνεται, λοιπόν, ένας εικονικός κόσμος στο κινητό μας, που νομίζουμε ότι είναι το κοινό αίσθημα. Οι «ειδήσεις» που μας εμφανίζουν είναι όσα θέλουν να διαβάσουμε, όχι όλα όσα γράφονται πραγματικά.

Παράλληλα, τα συστήματα αυτών των μέσων είναι τέτοια που με κάθε τρόπο προκαλούν εθισμό, αντίστοιχο με αυτόν των ναρκωτικών. Με ειδοποιήσεις, ήχους, κοινοποιήσεις και άλλα κόλπα σε εθίζουν να μπαίνεις συνεχώς στο κινητό, να αφιερώνεις ατελείωτες ώρες για να βλέπεις και πολλές διαφημίσεις. Ολο το οικοδόμημα είναι κατασκευασμένο για να εξυπηρετεί εμπορικές ανάγκες και το κυνήγι του χρήματος. Και είναι ανεξέλεγκτο! Είσαι εσύ, απέναντι σε υπερυπολογιστές που σε βομβαρδίζουν. Ανιση η μάχη... Ακόμα κι αν νομίζεις ότι μπορείς να αντισταθείς, η πράξη αποδεικνύει ότι είναι σχεδόν αδύνατον.

Τα μετανοημένα παιδιά της Σίλικον Βάλεϊ προτείνουν είτε να κλείσουμε όλες αυτές τις εφαρμογές είτε να αφαιρέσουμε όλες τις ειδοποιήσεις. Σε κάθε περίπτωση, θεωρούν απαγορευτικά όλα τα σόσιαλ μίντια πριν από το λύκειο. Αυτή είναι, λοιπόν, η μάστιγα της εποχής μας. Η βασική αιτία που μας οδηγεί σε αποχαύνωση, διάλυση και καταστροφή.

Τα κοινωνικά δίκτυα έφεραν βέβαια και πολλά καλά. Βοήθησαν στην επικοινωνία εξ αποστάσεως και στην ελεύθερη διακίνηση απόψεων, παρακάμπτοντας τα ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης και την προπαγάνδα της εξουσίας. Ομως παράλληλα προκάλεσαν σύγχυση, διασπορά ψευδών ειδήσεων, κοινωνικές εντάσεις. Γι' αυτό απαιτείται η επιστροφή στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, όσα τουλάχιστον είναι ακόμα ανεξάρτητα και ελεύθερα.

Η ανθρωπότητα αρνείται, δυστυχώς, να πάρει τα μαθήματά της. Κάνει τα ίδια λάθη από την εποχή του πύργου της Βαβέλ. Η τεχνολογία έχει πολλά καλά, αρκεί να μη λειτουργεί ανεξέλεγκτα. Τότε μετατρέπεται σε κατάρα.

 Δημήτρης Ριζούλης - Δημοσιογράφος

Αρχισυντάκτης εφημ. «Δημοκρατία»

 

Η σκοτεινή εποχή της άκρατης χειραγώγησης

Υπερκυβέρνηση. Νέα τάξη πραγμάτων. Σύστημα. Ολιγάρχες. Ελίτ. Λέσχες. Παγκόσμια αγορά. Ολα τα παραπάνω αναφέρονται κατά καιρούς ως η αιτία του κακού για την κατρακύλα των σύγχρονων κοινωνιών και τη χειραγώγηση του λαού. Κάποιοι λένε πως όλα αυτά είναι θεωρίες συνωμοσίας και ότι μόνοι μας ορίζουμε τα πάντα. Αλλοι ότι έχουν βάση τέτοιες υποψίες και ότι είμαστε πιόνια στα χέρια ισχυρών. Εγώ θα έλεγα ότι ενδεχομένως να ισχύουν εν μέρει και τα δύο.

Υπάρχει όμως τα τελευταία δέκα χρόνια κάτι πολύ πιο απλό και συγκεκριμένο, που επηρεάζει τη ζωή μας καθοριστικά, μας χειραγωγεί, διαλύει την κοινωνία και μας καθοδηγεί σε επικίνδυνους δρόμους. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το facebook, το twitter, το Instagram, το ΤikΤok και δεκάδες ακόμα. Και δεν το λέω εγώ, αλλά αυτοί που τα κατασκεύασαν!

Στο Netflix παίζεται αυτές τις μέρες ένα συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ με τίτλο«Το κοινωνικό δίλημμα», που περιγράφει πόσο άλλαξε η ζωή μας με όλα αυτά τα σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία επικοινωνίας που έχουμε πάντα μαζί μας, πάνω μας, δηλαδή στο κινητό μας. Μιλούν άνθρωποι που δημιούργησαν πολλά εξ αυτών, ορισμένα από τα μεγαλύτερα μυαλά της Σίλικον Βάλεϊ, που αντιλήφθηκαν ότι κατασκεύασαν ένα τέρας. Εναν τεχνολογικό Φρανκενστάιν που ξέφυγε από τον έλεγχό τους.

Το ντοκιμαντέρ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ζωή μας είναι απολύτως ελεγχόμενη, η δε χειραγώγηση των μαζών προσλαμβάνει διαστάσεις πανδημίας χωρίς εμβόλιο! Μας προσφέρουν ένα προϊόν που είναι δωρεάν, αλλά το πραγματικό προϊόν είμαστε εμείς. Τα δεδομένα μας αποθηκεύονται και αξιοποιούνται με σκοπό το κέρδος, χωρίς κανόνες και εν αγνοία μας. Νομίζουμε πως εμείς ελέγχουμε όλες αυτές τις εφαρμογές και αποφασίζουμε μόνοι μας, αλλά ουσιαστικά αυτές μάς ελέγχουν και μας καθοδηγούν σε μια εικονική πραγματικότητα.

Αυτά τα χρυσά παιδιά της τεχνολογίας (που μόνο ψεκασμένα δεν μπορείς να τα πεις) εξηγούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι κάτι μελλοντικό, αλλά ήδη υπάρχει στη ζωή μας και την κυριεύει. Για παράδειγμα, ο δημιουργός του«like» δηλώνει ότι όταν το εμπνεύστηκε, ο σκοπός του ήταν να μοιράζονται οι χρήστες αγάπη και όμορφα συναισθήματα. Δεν μπορούσε τότε να φανταστεί ότι σήμερα θα ήταν μία από τις αιτίες αύξησης των αυτοκτονιών στους εφήβους. Τα στοιχεία που παρουσιάζονται αναφέρουν ότι με την εμφάνιση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αυξήθηκαν κατακόρυφα οι αυτοκτονίες ανηλίκων παγκοσμίως. Στους δε προεφήβους η αύξηση ξεπέρασε κατά πολύ το100%, ενώ όλες τις προηγούμενες δεκαετίες οι σχετικοί αριθμοί ήταν σταθεροί.

Ποιος όμως τα κάνει όλα αυτά, αποξενώνει τους ανθρώπους, καταρρακώνει την παιδική ψυχολογία, προωθεί ψεύτικα μοντέλα ζωής και ομορφιάς, εντείνει τον ανταγωνισμό και προωθεί τη συνεχή επίκριση; Κάποιο σατανικό μυαλό; Κάποιο λόμπι; Οι ιδιοκτήτες αυτών των μέσων; Οχι! Κανείς τους. Πίσω από αυτή την καταστροφή δεν υπάρχει ένοχος. Μόνο ο νόμος του χρήματος... Είναι σαν τα τεχνολογικά μέσα να αυτονομήθηκαν και να λειτουργούν μόνα τους θέλοντας το κακό μας.

Το facebook μάς «σκανάρει», αποθηκεύει τις προτιμήσεις μας, πού πηγαίνουμε, τι βλέπουμε, τι γράφουμε, πόσο χρόνο αφιερώνουμε σε μια φωτογραφία κ.λπ. Στη συνέχεια μας εμφανίζει μόνο τις αναρτήσεις και τις αναφορές που ταιριάζουν στο προφίλ μας. Οχι τα πάντα, όχι όλα όσα γράφονται, άλλα όσα αποφασίζουν οι υπερυπολογιστές ότι πρέπει να βλέπουμε. Φυσικά, μαζί και τις σχετικές διαφημίσεις που έχουν περισσότερες πιθανότητες να μας δελεάσουν. Φτιάχνεται, λοιπόν, ένας εικονικός κόσμος στο κινητό μας, που νομίζουμε ότι είναι το κοινό αίσθημα. Οι «ειδήσεις» που μας εμφανίζουν είναι όσα θέλουν να διαβάσουμε, όχι όλα όσα γράφονται πραγματικά.

Παράλληλα, τα συστήματα αυτών των μέσων είναι τέτοια που με κάθε τρόπο προκαλούν εθισμό, αντίστοιχο με αυτόν των ναρκωτικών. Με ειδοποιήσεις, ήχους, κοινοποιήσεις και άλλα κόλπα σε εθίζουν να μπαίνεις συνεχώς στο κινητό, να αφιερώνεις ατελείωτες ώρες για να βλέπεις και πολλές διαφημίσεις. Ολο το οικοδόμημα είναι κατασκευασμένο για να εξυπηρετεί εμπορικές ανάγκες και το κυνήγι του χρήματος. Και είναι ανεξέλεγκτο! Είσαι εσύ, απέναντι σε υπερυπολογιστές που σε βομβαρδίζουν. Ανιση η μάχη... Ακόμα κι αν νομίζεις ότι μπορείς να αντισταθείς, η πράξη αποδεικνύει ότι είναι σχεδόν αδύνατον.

Τα μετανοημένα παιδιά της Σίλικον Βάλεϊ προτείνουν είτε να κλείσουμε όλες αυτές τις εφαρμογές είτε να αφαιρέσουμε όλες τις ειδοποιήσεις. Σε κάθε περίπτωση, θεωρούν απαγορευτικά όλα τα σόσιαλ μίντια πριν από το λύκειο. Αυτή είναι, λοιπόν, η μάστιγα της εποχής μας. Η βασική αιτία που μας οδηγεί σε αποχαύνωση, διάλυση και καταστροφή.

Τα κοινωνικά δίκτυα έφεραν βέβαια και πολλά καλά. Βοήθησαν στην επικοινωνία εξ αποστάσεως και στην ελεύθερη διακίνηση απόψεων, παρακάμπτοντας τα ελεγχόμενα μέσα ενημέρωσης και την προπαγάνδα της εξουσίας. Ομως παράλληλα προκάλεσαν σύγχυση, διασπορά ψευδών ειδήσεων, κοινωνικές εντάσεις. Γι' αυτό απαιτείται η επιστροφή στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης, όσα τουλάχιστον είναι ακόμα ανεξάρτητα και ελεύθερα.

Η ανθρωπότητα αρνείται, δυστυχώς, να πάρει τα μαθήματά της. Κάνει τα ίδια λάθη από την εποχή του πύργου της Βαβέλ. Η τεχνολογία έχει πολλά καλά, αρκεί να μη λειτουργεί ανεξέλεγκτα. Τότε μετατρέπεται σε κατάρα.

 Δημήτρης Ριζούλης - Δημοσιογράφος

Αρχισυντάκτης εφημ. «Δημοκρατία»

 

Προοδευτική τεχνοφοβία

Ποιοι και γιατί φοβούνται το δίκτυο 5G; Ο Λεωνίδας Καστανάς γράφει για την τεχνοφοβία των ανθρώπων στον σύγχρονο κόσμο.

Αναζητώ σπέρματα στο μακρινό 1980. Το οικολογικό και προοδευτικό κίνημα της εποχής μάχονταν κατά της περιφερειακής οδού Αλίμου - Καρέα - Κατεχάκη με το πρόσχημα της διατάραξης του οικοσυστήματος του Υμηττού. Το ίδιο κίνημα αντιτάχθηκε σθεναρά και στη σύνδεση της εθνικής οδού Αθηνών - Λαμίας με την παραλιακή. Εδώ το αφήγημα ήταν η καταστροφή του παραλιακού μετώπου λόγω αύξησης του κυκλοφορικού ρεύματος στην λεωφόρο Ποσειδώνος. Τα κινήματα προφανώς ήθελαν να συνδέονται τα βόρεια με τα νότια προάστια της Αθήνας αποκλειστικά μέσω της πλατείας Συντάγματος. Τους φαίνονταν πιο οικολογικό να γίνεται της κολάσεως στο κέντρο. Φυσικά η ίδια η ζωή διέψευσε τις εναλλακτικές Κασσάνδρες ως συνήθως.

Θυμήθηκα παλιές οικολογικές ιστορίες με αφορμή την διακοπή των δοκιμών του δικτύου 5G μετά από απόφαση του δημοτικού συμβουλίου της όμορφης Καλαμάτας. Πολίτες που υποστήριζαν την διακοπή ισχυρίστηκαν ότι υπάρχει σχέδιο στείρωσης των Καλαματιανών με παράλληλη εισροή μεταναστών ώστε να αλλοιωθεί η δημογραφική σύνθεση της πόλης. Φυσικά και το συμβούλιο δεν έκανε αποδεκτές τις μετρήσεις του Δημόκριτου που δείχνουν όρια ακτινοβολίας πολύ κάτω από τα επιτρεπτά, ούτε τις απόψεις των επιστημόνων ότι το δίκτυο 5G είναι κατά πολύ ασφαλέστερο από τα δίκτυα παλαιότερης τεχνολογίας. Όλοι είναι βαλτοί. Φυσικά οι αντιδράσεις, πέρα από τις βλάβες στην υγεία των πολιτών είχαν στόχο και τα κέρδη των εταιριών κινητής τηλεφωνίας, δηλαδή τον παγκόσμιο καπιταλισμό που ως γνωστό απεργάζεται σκοτεινά σχέδια κατά των λαών και γιατί όχι και κατά των Καλαματιανών.

Στον αγώνα κατά της τεχνοφιλίας δεν θα μπορούσε να λείψει η ποικιλώνυμη ελληνική αριστερά γνωστή για την προοδευτικότητα και τους αγώνες της κατά του τεχνοφασισμού. Γνωστά πράγματα στην Ελλάδα του 2020 μιας χώρας παραδόξως νεωτερικής. Πολύ παραδόξως.

Ο αγώνας των Καλαματιανών θα προστεθεί στο βιβλίο των μεγάλων αγώνων του λαού μας κατά της επένδυσης του Ελληνικού, κατά του εργοστάσιου διαχείρισης απορριμμάτων στην Κερατέα και φυσικά κατά των μηχανών του διαβόλου, των ανεμογεννητριών. Φαίνεται ότι ο προοδευτικός κόσμος αυτής της χώρας λέει ΝΑΙ στις θλιβερές και επικίνδυνες ανοικτές χωματερές παντός τύπου, στην κυκλοφοριακή συμφόρηση λόγω έλλειψης περιφερειακών αρτηριών, στα παλιά δίκτυα τηλεπικοινωνιών, ή στη χρήση του «αθώου» λιγνίτη για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Ικανό μέρος της προοδευτικής Ελλάδας επιλέγει τον καρκίνο προκειμένου να γλιτώσει από την τεχνολογία. Συνήθως είναι το ίδιο με αυτό που συντάσσεται με το αντιεμβολιαστικό κίνημα αφού φαίνεται να προτιμά τις επιδημίες ιλαράς, ερυθράς, παρωτίτιδας, διφθερίτιδας, πολιομυελίτιδας κλπ που κάποτε θέριζαν τα παιδιά της Ευρώπης, στον αγώνα της κατά των συμφερόντων των φαρμακοβιομηχανιών. Ο ανορθολογισμός προελαύνει φυσικά σε ολόκληρη τη νεωτερική Ευρώπη και όχι μόνο στη βαλκανική της εσχατιά. Αλλά θα μου πεις η Ελλάδα έδωσε 62% στον Τσίπρα για να μας κάνει Βενεζουέλα (χωρίς πετρέλαια) και δίνει 5-7% σε κόμμα που υπόσχεται το 2020 τον σταλινικό παράδεισο. Στα δίκτυα 5G θα κωλώσει;

Το πρόβλημα δεν είναι αμιγώς ελληνικό. Την ίδια στιγμή το κίνημα των «κίτρινων γιλέκων», που σε κάθε ευκαιρία καίει και σπάει την Πόλη του Φωτός, θέλει να αλλάξει το κοινωνικό σύστημα και να εγκαταλείψει τον καπιταλισμό. Και καλεί και τους οικολόγους να πυκνώσουν τις γραμμές του ενάντια στη λογική της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης που καταστρέφει το περιβάλλον. Φυσικά πιστεύει και αυτό σε έναν άλλο κόσμο που είναι εφικτός με ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη. Αν στο δρόμο προκύψουν και γκιλοτίνες δεν τρέχει και τίποτα μέσα στο πρόγραμμα είναι και αυτές. Εμπρός λοιπόν για ένα μετακαπιταλιστικό πολιτισμό, ας επιστρέψουμε δηλαδή στο 1917 για να κάνουμε την ίδια διαδρομή μέχρι το 1989 και πάει λέγοντας. Διαρκής αναπαλαίωση, όπως διαρκής επανάσταση. 

Και έτσι καλά κρατεί η συζήτηση που έχει ανοίξει στη χώρα μας τον τελευταίο καιρό γύρω από την λατρεμένη νεωτερικότητα και την γοητευτική μετανεωτερικότητα. Είναι του κράτους που διαφεντεύουν οι ελίτ, είναι της κοινωνίας ή μήπως είναι και των δύο αφού το κράτος κυβερνούν αυτοί που η κοινωνία επιλέγει; Και τότε τι σημαίνουν όλα αυτά τα κινήματα που ξεπηδούν από αντισυστημική και αντικαπιταλιστική αφετηρία; Οφείλονται στην έλλειψη πληροφόρησης, στην κακή εκπαίδευση ή είναι συνειδητές πολιτικές επιλογές;

Πίσω απ’ όλα αυτά ενυπάρχει ο φόβος. Αν ο νεωτερικός άνθρωπος «εγκατέλειψε τον Θεό» αναζητώντας την δική του ταυτότητα μέσα στον κόσμο, ο μετανεωτερικός δεν αναζητά καμιά ταυτότητα διότι βρίσκεται σε μια συνεχή κίνηση. Είναι ροή. Γεννιέται στην Ελλάδα, σπουδάζει στην Γαλλία, δουλεύει στον Καναδά, παντρεύεται στην Σιγκαπούρη, γερνάει στο Ντουμπάι και όλα αυτά τα κάνει άλλοτε με τη θέλησή του και άλλοτε από ανάγκη, αλλά πάντοτε με έναν εσωτερικό, ανομολόγητο φόβο. Η παγκοσμιοποίηση του δίνει δυνατότητες αλλά και του παίρνει ξεγνοιασιά. Τον θέλει χωρίς παγιωμένη ταυτότητα, τον θέλει ρευστό, άρα ευκίνητο, χωρίς καθορισμένο σχήμα, μιας και το σχήμα είναι εμπόδιο για την εποχή που ξεπροβάλει. Οι σκληρές ταυτότητες δεν συνιστώνται. Και αυτό παράγει αντίρροπες τάσεις. Ας έρθουμε για λίγο στη θέση του Αφγανού που έστω και με τη θέλησή του αφήνει το χωριό του για να ζήσει στην Στοκχόλμη.

Η τεχνοφοβία μπορεί να φαίνεται σαν βλακεία, σαν καθυστέρηση, ή στην καλύτερη περίπτωση σαν ιδεοληψία αλλά πίσω της έχει τον φόβο του περίπλοκου, του εξελιγμένου, του αγνώστου. Του επιστημονικού. Δεν την αντιπαλεύει καμιά πληροφόρηση μιας και αυτή θεωρείται κατευθυνόμενη από σκοτεινά κέντρα. Δεν την εξαλείφει καμιά γενική μόρφωση μιας και αναφέρεται σε πολύ ειδικές τεχνολογικές εφαρμογές που απαιτούν πολύ εξειδικευμένες γνώσεις που λίγοι διαθέτουν.

Το ίδιο και ο καπιταλισμός. Ο κόσμος του είναι σκληρός και ανταγωνιστικός, παράγει πλούτο, προσφέρει ευημερία, αλλά ως φυσική διεργασία συντηρεί τις ανισότητες. Η διαρκής κινητικότητα, η αέναη ρευστότητα δεν έχει τα ίδια αποτελέσματα σε όλους, άλλοι ανεβαίνουν, άλλοι κατεβαίνουν, άλλοι συνθλίβονται. Αντιθέτως ο σοσιαλισμός υπόσχεται σταθερότητα, έστω και αν αυτή βρίσκεται μέσα σε ένα βαθύ φρέαρ κρατικής βίας και καθολικής φτώχειας που για κάποιον κόσμο είναι ελκυστική, γιατί ακριβώς είναι σταθερή. Δεν απαιτεί ιδιαίτερες δεξιότητες από κάποιον που ούτως ή άλλως δεν θέλει να μάθει ούτε να κάνει πολλά. Δεν έχει καμιά διάθεση να αντισταθεί, άρα να διακινδυνεύσει. Η απειλή της βίας δεν τον αφορά. Ας έρθουμε στη θέση του Ρώσου που έζησε έτσι επί 70 χρόνια. Και που δάκρυσε όταν κατέβηκε το σφυροδρέπανο από το Κρεμλίνο.

Για έναν κόσμο, όχι για όλους, όλα αυτά τα υγιεινά, τα οικολογικά και τα εναλλακτικά δεν είναι παρά προφάσεις για να παγιώσει την ταυτότητά του, να κάτσει στα αυγά του, να διατηρήσει τις σταθερές του. Να ησυχάσει στο βαθύ φρέαρ δυναμικού του. Να αρνηθεί την κατά Bauman ρέουσα μετανεωτερικότητα, να αντιμετωπίσει την παγκοσμιοποίηση. Είναι ένας βαθύς συντηρητισμός που αναγκαστικά πρέπει να σεβαστούμε έστω και αν είμαστε υποχρεωμένοι να αντιπαλέψουμε. Γι’ αυτό και συχνά διατυπώνει ανοησίες, παραλογισμούς ή διεκδικεί τελικά τα αντίθετα από αυτά που ίσως πιστεύει ή τον εξυπηρετούν. Γι’ αυτό και η λέξη προοδευτικός είναι τόσο ελαστική και αντιφατική πλέον. Τι είναι τελικά η πρόοδος; Ο καπιταλιστικός αναρχισμός ή η σοσιαλιστική ευταξία;

Η διαλεκτική εδώ υποχωρεί. Ενώ σκίζεται για την παγκόσμια υγεία, μάχεται τον αντικαπνιστικό νόμο, διεκδικώντας το δικαίωμα του καθενός να του φυσάει τον βρωμερό καπνό του στη μούρη. Ζητάει καθαρή, φτηνή και μπόλικη ηλεκτρική ενέργεια για όλους αλλά μάχεται τον καταναλωτισμό και τις νέες τεχνολογίες που βέβαια είναι ακριβές πλην όμως καθαρές. Θέλει κινητά τηλέφωνα αλλά δεν θέλει τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας. Δεν θέλει να πεθάνει νέος, αλλά δεν θέλει και φάρμακα. Διεκδικεί υγιεινές πόλεις τις οποίες όμως ρυπαίνει και καταστρέφει κατηγορώντας την εξουσία ότι δεν τον αφήνει να τις καταστρέψει ατιμωρητί. Μύλος στο μυαλό και στη ζωή του.

Ο σύγχρονος δήθεν επαναστατημένος νεωτερικός άνθρωπος δεν ξέρει τι ζητάει γιατί απλά δεν ζητάει πραγματικά τίποτα. Μόνο φοβάται και φοβάται τα πάντα. Και γι’ αυτό τα φορτώνει όλα στις σκοτεινές καπιταλιστικές δυνάμεις που τον ψεκάζουν και τον αδρανοποιούν. Υπονοώντας την ματαιότητα των αγώνων μπροστά σε έναν υπέρτερο αντίπαλο. Και περιμένει την μετά καπιταλισμό ζωή όπως οι άλλοι το Πάσχα. Ίσως δεν υπήρξε ποτέ πραγματικά μοντέρνος.   

https://www.athensvoice.gr/politics/603227_proodeytiki-tehnofovia?fbclid=IwAR0lvPP8piweoDdricZSbImPo801puJDYCrXsbpKxr0edGSBwn1CYR48bw8

Μέσα αντικοινωνικής δικτύωσης

Δημήτρης Γαλάνης

Η κατάσταση έχει ξεφύγει εντελώς. Ο δημόσιος διάλογος στα social media κυριαρχείται από μια άνευ ουσίας αντιπαράθεση επί παντός επιστητού. Διαφωνία για τη διαφωνία, ακόμα κι αν η συμφωνία δεν ενδιαφέρει κανέναν από τους δύο διαφωνούντες.

Δεν τολμάς να ανεβάσεις μια φωτογραφία από μια παραλία ή να εκφράσεις δημόσια τη λύπη σου ή τον θυμό σου για ένα θέμα της επικαιρότητας και είναι βέβαιο ότι θα βρεθούν πολλοί που θα διαφωνήσουν μαζί σου, θα σου προσάψουν προθέσεις που δεν έχεις, κίνητρα που δεν φαντάζεσαι – με λίγα λόγια θα σου την πουν, άλλοτε ευγενικά και άλλοτε όχι.

Έχουμε γίνει ψηφιακές οντότητες που προσηλωμένες σε μια οθόνη ζούμε την ψευδαίσθηση της δικτύωσης με άλλα ψηφιακά φαντάσματα και η μοναξιά μας γίνεται θυμός που βγαίνει πάνω στο πληκτρολόγιο ή στην οθόνη αφής.

Είναι ειρωνικό το γεγονός ότι μια τεχνολογία που σχεδιάστηκε για να φέρνει πιο κοντά τους ανθρώπους, αποδεικνύεται ότι λειτουργεί με πολύ αρνητικό τρόπο στην ψυχική του υγεία. Οι ζωές των άλλων φαντάζουν πάντα πιο ενδιαφέρουσες από τη δική μας κι αυτό έχει αντίκτυπο στην αυτοεκτίμηση.

Η ανάγκη να δίνεις την εντύπωση ότι είσαι πάντα online, μόνο άγχος προκαλεί. Οι διαπληκτισμοί βρίσκουν πρόσφορο έδαφος, ενώ ακόμα και το να μην απαντήσεις άμεσα σε κάποιο μήνυμα μπορεί να γίνει αφορμή για ατέλειωτες παρεξηγήσεις. Ακόμα και ένα συντακτικό λάθος μπορεί να γίνει αιτία να ξεκινήσει ένας τρικούβερτος καυγάς, ο οποίος μπορεί να εξελιχθεί σε μια «βόμβα διασποράς, καθώς και άλλοι χρήστες μπορεί να πάρουν μέρος σε αυτόν.

Όχι μόνο τα νέα παιδιά, αλλά και οι ενήλικες επιδίδονται στο κυνήγι των like, των «φίλων» και των «ακολούθων» με την ιδέα, ότι όσο περισσότερους έχουν τόσο πιο επιτυχημένα άτομα είναι. Όμως πρόκειται για μια κούρσα που ποτέ δεν θα αισθανθούν ότι νίκησαν, καθώς θα υπάρχει πάντα κάποιος άλλος που θα έχει πιο πολλούς «φίλους».

Αποξενωμένοι μέσα στη δικτύωση, πολύ συχνά αφήνουμε την οργή να ξεχειλίσει με απρόβλεπτες συνέπειες για τα νευράκια μας.

Γι' αυτό θα συμβούλευα περισσότερη σοβαρότητα και μεγαλύτερη ψυχραιμία.

 http://www.in.gr/2018/09/12/apopsi/mesa-antikoinonikis-diktyosis/

Το αδιέξοδο της υπερπληροφόρησης...

Νηλ Πόστμαν (Neil Postman)

Το παζάρι των τεχνολογιών

«Τον 12ο αιώνα οι Bενεδικτίνοι μοναχοί εφηύραν το μηχανικό ρολόι. Χρειαζόταν αυτό το εργαλείο για την ακριβή ώρα της προσευχής που έπρεπε να κάνουν. Oι μοναχοί, όμως, δεν συνειδητοποίησαν ότι το ρολόι δεν ήταν απλώς ένα μέσο καταγραφής των ωρών, αλλά και ένα μέσο συγχρονισμού των πράξεων των ανθρώπων. Ετσι, λοιπόν, στα μέσα του 14ου αιώνα, το εργαλείο αυτό βγήκε έξω από τα τείχη των μοναστηριών κι έφερε νέα και ακριβή κανονικότητα στη ζωή του εργαζόμενου και του εμπόρου. Tο μηχανικό ρολόι έκανε δυνατή την ιδέα της συστηματικής παραγωγής, των συστηματικών ωρών εργασίας... 

Xωρίς το ρολόι, ο καπιταλισμός θα ήταν αδύνατος. Eδώ βρίσκεται λοιπόν το μεγάλο παράδοξο: το ρολόι εφευρέθηκε από ανθρώπους που ήθελαν να αφοσιωθούν περισσότερο στον Θεό και κατέληξε σε ανθρώπους που ήθελαν να αφοσιωθούν στη συγκέντρωση χρημάτων. H τεχνολογία έχει πάντα απρόβλεπτες επιπτώσεις. Δεν είναι πάντα ξεκάθαρο στην αρχή ποιος θα κερδίσει τι και ποιος θα χάσει τι».

Ο μεγάλος διανοητής της επικοινωνίας, Νηλ Πόστμαν, ήταν πάντα επιφυλακτικός με τις νέες τεχνολογίες. Πιστεύει ότι «κάθε τεχνολογική αλλαγή είναι μια φαουστική διαπραγμάτευση: προστίθεται μια νέα τεχνολογία, και μπαίνει στο περιθώριο μια παλιά. Αυτές οι δύο τεχνολογίες δεν είναι ποτέ ίσες. Mερικές φορές, μια νέα τεχνολογία δημιουργεί περισσότερα απ' όσα καταστρέφει. Άλλες φορές καταστρέφει περισσότερα απ' όσα δημιουργεί. Ποτέ, όμως, δεν είναι μονόπλευρη».

Το πρόβλημα των καιρών μας για τον μεγάλο διανοητή είναι η υπερπληροφόρηση. Ο ίδιος συνήθιζε να κάνει ένα απολαυστικό πείραμα στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, όπου ήταν καθηγητής. 

«Γίνεται καλύτερα το πρωί, όταν βλέπω ένα συνάδελφο να εμφανίζεται χωρίς να έχει στα χέρια του ένα αντίτυπο των New York Times», λέει. "Διάβασες τους Times σήμερα", ρωτώ. Aν απαντήσει "όχι", το πείραμα συνεχίζεται. 

"Πρέπει να κοιτάξεις στη σελίδα 23", λέω. "Yπάρχει ένα εκπληκτικό πείραμα μιας μελέτης στο Harvard. Έκαναν μια έρευνα για διαιτητικές τροφές και βρήκαν ότι μια φυσιολογική δίαιτα λειτουργεί καλύτερα αν προστεθούν έξι φορές την ημέρα σοκολατούχα εκλέρ. Φαίνεται ότι υπάρχει ένα ειδικό θρεπτικό συστατικό στα εκλέρ -η ενκομιακή διοξίνη- που μειώνει τις θερμίδες με εκπληκτικό ρυθμό".

» Mια άλλη πιθανή απάντηση που χρησιμοποιώ σε συναδέλφους, οι οποίοι είναι γνωστοί για τον υγιεινό τρόπο ζωής τους είναι η εξής: "Oι νευροφυσιολόγοι στο πανεπιστήμιο της Στουτγκάρδης ανακάλυψαν μια σχέση μεταξύ τρεξίματος και μειωμένης νοημοσύνης. Σε περίοδο πέντε ετών, έλεγξαν περισσότερους από 1.200 ανθρώπους και βρήκαν ότι όσες περισσότερες ώρες έτρεχαν, τόσο μειωνόταν η νοημοσύνη τους. Δεν ξέρουν ακριβώς τον λόγο που γίνεται αυτό, αλλά έτσι είναι"...

»Oι περισσότεροι θα πιστέψουν, ή τουλάχιστον δεν θα αμφισβητήσουν, αυτό που τους λέω. Mερικές φορές θα πουν: "Aλήθεια; Eίναι αυτό δυνατόν;". Mερικές φορές θα ζητήσουν επανάληψη: "Πού είπες ότι έγινε αυτή η έρευνα;". Kάποιες άλλες φορές λένε: "Ξέρεις; Έχω ακούσει κι εγώ κάτι τέτοιο".

» Ένα συμπέρασμα από την έρευνά μου έχει εκφραστεί από τον Τζωρτζ Όργουελ πριν από 50 χρόνια. Παρατήρησε ότι ο μέσος άνθρωπος σήμερα είναι εξίσου αφελής με τον μέσο άνθρωπο του Mεσαίωνα. Τότε οι άνθρωποι πίστευαν άκριτα στην αυθεντία της θρησκείας τους. Σήμερα πιστεύουμε άκριτα στην αυθεντία της επιστήμης. Ο κόσμος μέσα στον οποίο ζούμε, μας είναι εν πολλοίς ακατανόητος. Δεν υπάρχει γεγονός -πραγματικό ή φανταστικό- που θα μας καταπλήξει επί μακρόν, αφού δεν έχουμε μια κατανοητή και λογικά ακόλουθη εικόνα του κόσμου, τέτοια που θα έκανε ένα γεγονός να φαίνεται ως απαράδεκτη αντίφαση. Πιστεύουμε, επειδή δεν υπάρχει λόγος να μην πιστέψουμε... Σ' έναν κόσμο χωρίς πνευματική ή νοητική τάξη, όλα είναι πιστευτά, οτιδήποτε δεν είναι προβλεπτό και κατά συνέπεια οτιδήποτε δεν μας εκπλήσσει.»

Το «πολιτιστικό έιτζ»

«Στον Mεσαίωνα υπήρχε σπάνη πληροφορίας, αλλά η σπανιότητα έκανε την πληροφορία σημαντική και χρήσιμη. Aυτή η κατάσταση αλλάζει στα τέλη του 15ου αιώνα, όταν ο Γουτεμβέργιος μετέτρεψε μια οινοποιητική πρέσα σε τυπογραφική. Kάνοντας αυτό δημιούργησε κάτι που σήμερα ονομάζουμε πληροφοριακή έκρηξη. Σαράντα χρόνια μετά την ανακάλυψη της τυπογραφίας, υπήρχαν τυπογραφικές μηχανές σε 100 πόλεις έξι διαφορετικών κρατών. Πενήντα χρόνια μετά, είχαν τυπωθεί οκτώ εκατομμύρια βιβλία, γεμάτα πληροφορίες που δεν ήταν διαθέσιμες στον μέσο άνθρωπο. Eίναι παραπλανητικό να πιστεύουμε ότι ο υπολογιστής μάς οδήγησε στην εποχή της πληροφορίας. H τυπογραφική μηχανή μάς οδήγησε εκεί, κι από τότε δεν έχουμε απελευθερωθεί απ' αυτή.

» Aυτό όμως που ξεκίνησε ως απελευθερωτικό ρεύμα, μεταλλάχθηκε σε χείμαρρο χάους. Aκούστε τι αντιμετωπίζουμε, αν πάρω ως παράδειγμα τη χώρα μου: στις HΠA (σημ.: το 1996 που ο Πόστμαν έγραφε αυτά) εκδίδονται 11.520 εφημερίδες, 11.556 περιοδικά, υπάρχουν 27.000 καταστήματα που νοικιάζουν βιντεοκασέτες, 362 εκατομμύρια τηλεοπτικές συσκευές και πάνω από 400.000 εκατομμύρια ραδιόφωνα. Kάθε χρόνο εκδίδονται πάνω από 40.000 τίτλοι βιβλίων (300.000 σε όλο τον κόσμο).

» O δεσμός μεταξύ πληροφορίας και δράσης έχει διαρραγεί. H πληροφορία είναι τώρα εμπόρευμα που μπορεί να αγοραστεί και να πουληθεί, να χρησιμοποιηθεί ως μορφή ψυχαγωγίας, ή να φορεθεί ως ένδυμα για να αυξήσει το κύρος κάποιου. H πληροφορία έρχεται αδιάκριτα. Δεν απευθύνεται σε κάποιον συγκεκριμένα. Eίναι ασύνδετη από τη χρησιμότητά της. Έχουμε κορεσθεί από πληροφορία, πνιγόμαστε μέσα σ' αυτή, δεν την ελέγχουμε και δεν ξέρουμε τι να κάνουμε μ' αυτή... 

Tο πληροφοριακό ανοσοποιητικό μας σύστημα δεν δουλεύει πια. Δεν ξέρουμε πώς να φιλτράρουμε αυτή την πλημμύρα πληροφοριών, δεν ξέρουμε πώς να τη μειώσουμε, δεν ξέρουμε πώς να τη χρησιμοποιήσουμε. Πάσχουμε από ένα είδος πολιτιστικού έιτζ.

» Mέσα σ' αυτή την κατάσταση έρχεται και ο υπολογιστής... O υπολογιστής και η πληροφορία του δεν μπορούν να μας απαντήσουν στα θεμελιώδη ερωτήματα, σ' αυτά που πρέπει να απαντήσουμε για να δώσουμε νόημα στη ζωή μας και να την κάνουμε πιο ανθρώπινη. O υπολογιστής δεν μπορεί να μας παράσχει ένα οργανωμένο ηθικό πλαίσιο. Δεν μπορεί να μας πει ποιες ερωτήσεις αξίζει να υποβάλλουμε. Δεν μπορεί να μας προσφέρει τα μέσα να κατανοήσουμε για ποιον λόγο βρισκόμαστε εδώ, ή γιατί πολεμάμε ο ένας τον άλλο, ή γιατί φθίνει τόσο συχνά η ευπρέπεια - ειδικά τώρα που την χρειαζόμαστε περισσότερο. O υπολογιστής, κατά κάποιο τρόπο, είναι ένα εκπληκτικό παιχνίδι που μας αποσπά από όλα εκείνα τα οποία πρέπει να αντιμετωπίσουμε: το πνευματικό κενό, τη γνώση του εαυτού μας, τις χρήσιμες αντιλήψεις για το παρελθόν και το μέλλον μας...».

Πάσχος Μανδραβέλης

Η γενιά της Wiki

Η γενιά της Wiki

“Εγένετω φως”, με άλλα λόγια ήρθε το ίντερνετ. Ελάχιστοι γνωρίζουν τι ακριβώς είναι, πως λειτουργεί, γιατί και από ποιον φτιάχτηκε, αλλά είναι στο στόμα όλων. “Τι καιρό θα κάνει αύριο;” ρωτάει η γυναίκα. Η απάντηση μόλις λίγα χρόνια πριν θα ήταν πολύ σύντομη: “Και που θέλεις να ξέρω εγώ;” θα απαντούσε ο άντρας της. Τώρα η απάντηση είναι τόσο μαγική, που σχεδόν δίνει την αίσθηση της παντοδυναμίας. “Θα κοιτάξω στο ίντερνετ” και ο άντρας γίνεται ξανά ο άντρας του σπιτιού, ο αφέντης, ο γνώστης των πάντων και ο απαντητής κάθε πιθανής ερώτησης.

Το ίντερνετ έχει έρθει και το παράδοξο είναι ότι όσο περνάει ο καιρός τόσο έρχεται και περισσότερο. Γίνεται πιο γρήγορο, πιο πλήρες, πιο μεγάλο, πιο εύχρηστο, πιο ευρύ, πιο φθηνό και πιο με κάθε επιθετικό προσδιορισμό. Οι μεγαλύτεροι κοινωνιολόγοι της εποχής το συγκρίνουν με την εποχή, που το ηλεκτρικό ρεύμα έμπαινε στα σπίτια και οι άνθρωποι άρχιζαν να καταλαβαίνουν, ότι το βράδυ μπορούν να κάνουν και άλλα πράγματα εκτός από το να κοιμηθούν. Εγώ θα έλεγα, ότι είναι όχι μόνο το ηλεκτρικό ρεύμα, αλλά το νερό, το τηλέφωνο και η τηλεόραση, όλα μαζί. Είναι η επανάσταση που εμπεριέχει όλες τις προηγούμενες επαναστάσεις και επιπλέον άλλες, που ακόμα δεν μπορούμε να συλλάβουμε. Το θέμα του ίντερνετ είναι πάρα πολύ περίπλοκο και ευρύ για να αναλυθεί σε ένα άρθρο. Περιορίζω το ζήτημα σε κάτι που αντιμετωπίζεται ως φυσιολογικό και όμως αλλάζει όλη τη δομή της κοινωνίας μας. Το θέμα της γνώσης.

Μέχρι τώρα, η γνώση ήταν ζήτημα μίας ελίτ. Είτε οικονομικής (το να αγοράζεις βιβλία, να μαθαίνεις ξένες γλώσσες, να αποκτάς εκπαιδευτικές εμπειρίες με ταξίδια στοιχίζει, και στοιχίζει πολλά), είτε διανοητικής (και χρήματα να έχεις, αν έχεις γεννηθεί τούβλο, τούβλο θα μείνεις). Γι' αυτό εφευρέθηκε και ο λατινογενής όρος, ιντελιγκέντσια, που εκφράζει ακριβώς αυτήν τη γνωσιακή ελίτ.

Στην Ελλάδα χρησιμοποιούμε τον διφορούμενο όρο διανοούμενος, που ανάλογα με τα κοινωνικά κύματα είτε είναι ο πολεμιστής, προστάτης της κοινωνίας μας και πυλώνας της ζωής μας, είτε είναι ο αποκομμένος από τους γύρω του, ασεξουαλικός, “στη γυάλα” παντογνώστης, που χαραμίζει τη ζωή του και ξέρει περισσότερα από όσα θα έπρεπε. Πάντως είναι και αυτός ένα τρόπος για να χαρακτηριστεί αυτή η ελίτ, που το σημείο διαχωρισμού της είναι η διανοητική ικανότητα και τα οικονομικά μέσα.

Το ίντερνετ μισεί τους διανοούμενους.

Κατ' αρχάς, η γνώση που προσφέρει είναι τζάμπα, ούτε καν φθηνή. Τζάμπα.

Κατά δεύτερο δεν απευθύνεται σε διανοητικούς υπερανθρώπους, αλλά ακόμα και στον τελευταίο βλάκα. Βλέπεις μία σελίδα στα ιταλικά (ή τα κινέζικα, δεν έχει σημασία), πατάς το κουμπί της μετάφρασης και κατευθείαν, ορίστε το κείμενο στα ελληνικά. Εντάξει δεν είναι και πολύ ακριβές, αλλά το νόημα βγαίνει. Ο εξυπνάκιας διανοούμενος σου μιλάει για τη νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου και σε κάνει να νιώθεις βλάκας, εσύ χτυπάς τις μαγικές κουβέντες στο google και σε δευτερόλεπτα έχεις μάθει για τη σφαγή των Ουγενότων στο Παρίσι. Όχι πολλά, μπορεί να μην μάθεις καν τι είναι οι Ουγενότοι, αλλά θα τον αποστομώσεις. Το θέμα είναι να μην νιώθεις μέτριος. Σίγουρα θα υπάρχει και μία παραπομπή που αποδεικνύει ότι τη σφαγή την έκανε ο Χίτλερ, πέστο στη συζήτηση μην φοβάσαι. Ακόμα και αν ο ψευτοδιανοούμενος με τα γυαλάκια, σου τονίσει ότι ο Χίτλερ απέχει ιστορικά κάτι αιώνες. Δεν πειράζει. Εσύ το έχεις δει στο ίντερνετ.

Οι μελετητές εφεύραν ένα καινούριο όρο γι' αυτού του είδους τη γνώση, Δημοκρατική γνώση. Προφανώς, ο όρος Λαϊκή έκανε συνειρμούς που δεν τους βόλευε στα συμπεράσματά τους. Πολλοί μιλάνε για την επανάσταση στη γνώση, που πλέον απενοχοποιείται, γίνεται προσιτή και πάνω από όλα δημοκρατικοποιείται. Χαρακτηριστική είναι η δημοκρατικότητα της Wiki, όπου τα λήμματα δεν έρχονται από υπεράνω αυθεντίες, αλλά από τους απλούς αναγνώστες και υποβάλλονται σε ένα είδος επιβεβαίωσης από το κοινό. Το κοινό με άλλα λόγια αποφασίζει κατά κάποιον τρόπο για το αν ισχύει ή το ποια ακριβώς εκδοχή του λήμματος ισχύει.

Ένας φίλος μου, χρησιμοποιεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για να περιγράψει την κατάσταση. Ο χειρουργός βρίσκεται πάνω από τον ασθενή και χειρουργεί βάσει των γνώσεων και δεξιοτήτων που με τόσο κόπο εδώ και χρόνια έχει συγκεντρώσει. Ένας απλός πολίτης παρατηρητής μπαίνει μέσα στο χειρουργείο. “Συγνώμη γιατρέ, αλλά είναι η άποψή μου, ότι το κάνεις λάθος. Διάβασα τις προάλλες στον οικογενειακό γιατρό ότι υπάρχει μία άλλη τεχνική για να χειρουργήσεις”. Ο χειρουργός τον βρίζει. Ο παρατηρητής επιμένει, “Μα είναι η άποψή μου, δεν μπορείς να μου την στερήσεις”. Εγώ θα εμβαθύνω λίγο αυτό το παράδειγμα. Μαζεύονται πενήντα παρατηρητές που διαφωνούν πάνω στην εγχείρηση του χειρουργού. Ο χειρουργός ιδρώνει και προσπαθεί να τους πετάξει έξω.

Τελικά αποφασίζουν ότι βάσει ψηφοφορίας θα αποφασίσουν για το πως θα γίνει η εγχείρηση.

Αγαπητέ αναγνώστη, θα ήθελες να είσαι ο ασθενής;

Η άποψη είναι πάντα σεβαστή. Αλλά μήπως έχουμε ξεχάσει ότι η έκφρασή της πρέπει να γίνεται με φειδώ και προσοχή; Καταρτισμένη βιβλιογραφία, στήριξη σε ορθολογικά επιχειρήματα και κάτι πολύ βασικό: Η πρωτοτυπία δεν είναι πάντοτε μέτρο για την ορθότητα, αλλά χρειάζεται διπλή προσοχή για να μην συνδυαστεί με το γέλιο και το γελοίο. Όλοι μπορεί να έχουμε μία άποψη, αλλά αν νομίζουμε ότι η δική μας υπερτερεί και είναι η σωστή, δεν πρέπει να την επιβεβαιώσουμε; Να βρούμε πηγές, (η συζήτηση στο καφενείο δεν είναι πηγή), να εξειδικεύσουμε το θέμα διαβάζοντας όλες τις πιθανές απόψεις. Το ίντερνετ είναι φθηνό και μπορείς να βρεις τα πάντα. Αυτή η πληθώρα είναι που κάνει την τοποθέτησή του ως αυθεντία, μειονεκτική. Σύμφωνα με πολλές σελίδες του ίντερνετ, ο Χίτλερ ζει, οι εξωγήινοι ήδη έχουν έρθει και μας κυβερνούν, ο Ομπάμα είναι ένας ενδογήινος και ο Παπανδρέου δεν κυβερνάει πραγματικά την Ελλάδα (χμ, εδώ θα έλεγα ότι έχουν δίκιο).

Το ίντερνετ είναι ένα εργαλείο. Το πιο ισχυρό, πλήρες, ευρύ και έξυπνο εργαλείο που έχει εφεύρει η ανθρωπότητα μέχρι τώρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα καλύψει το μορφωτικό και το ψυχολογικό κενό μας. Δεν σημαίνει ότι θα μας δώσει απλώς βήμα για την έκφραση απόψεων. Δεν θα μας αθωώσει για τα σφάλματα του παρελθόντος μας. Το ίντερνετ δεν είναι πανεπιστήμιο, μεταπτυχιακό, διδακτορικό. Μπορείς να βρεις απίστευτα ενδιαφέροντα άρθρα σε αυτό, μπορείς να διαβάσεις όλες τις εφημερίδες, να βρεις κάθε βιβλίο. Η συμπυκνωμένη γνώση της ανθρωπότητας είναι εκεί. Αλλά και η συμπυκνωμένη βλακεία της. Το να τα ξεχωρίζεις είναι ζήτημα παιδείας και, λυπάμαι, οι τρόποι με την οποία την αποκτάς, δεν έχουν αλλάξει.

Την επόμενη φορά που θα διαβάσεις στο ίντερνετ ότι ο Ναπολέοντας ελευθέρωσε την Ελλάδα και ότι τον Καποδίστρια τον σκότωσαν τα Ες Ες, πάρε μία ανάσα και σκέψου το. Προσπάθησε να κάνεις μία διασταύρωση και πάνω από όλα μην το εκφράσεις σαν άποψη με την πρώτη ευκαιρία. Καλό είναι να μιλάς, καλύτερο είναι να ακούς.

Όσο για τους νέους που τους παρατήσαμε στην εκπαιδευτική δύναμη του ίντερνετ, που διαλύσαμε τα σχολεία και τα πανεπιστήμια και τους δώσαμε ένα λαπ τοπ για να μορφωθούν, μην απορήσετε την επόμενη φορά που θα σας πουν ότι ζούμε σε μία κούφια γη.

Αν φέρετε αντίρρηση, θα σας πουν ότι το διάβασαν στο ίντερνετ. Αν συνεχίσετε να αντιδράτε, θα σας πουν να ψηφίσετε.

Και πιστέψτε με, δεν θα βρείτε τόσο εύκολα ψήφους που θα επιβεβαιώνουν αυτό που ξέρετε. 

                                                                                                                 

Σ.Γ.

Η μάχη για την πολιτισμική εξουσία στην εποχή των Τεραμπάιτ (1)

Η μάχη για την πολιτισμική εξουσία 

στην εποχή των Τεραμπάιτ

(Μέρος α΄) 

«Η ποσότητα ατομικής ελευθερίας, που μπορεί να κατακτήσει και να διατηρήσει ένας λαός, εξαρτάται από το βαθμό της πολιτικής του ωριμότητας. 

... Η ωριμότητα των μαζών συνίσταται στην ικανότητά τους να αναγνωρίζουν τα συμφέροντά τους. Αυτό, όμως, προϋποθέτει μια κάποια κατανόηση της παραγωγής και της διανομής των αγαθών. Άρα η ικανότητα ενός λαού να αυτοδιακυβερνάται δημοκρατικά είναι ευθέως ανάλογη με το βαθμό στον οποίο καταλαβαίνει τη δομή και τη λειτουργία του κοινωνικού σώματος στο σύνολό του.

Κάθε τεχνική βελτίωση δημιουργεί μία καινούρια περιπλοκή στον οικονομικό μηχανισμό, προκαλεί την εμφάνιση καινούριων παραγόντων και καινούριων συνδυασμών, που για ένα διάστημα αδυνατούν να συλλάβουν οι μάζες.

...                                

Σε περιόδους διανοητικής ανωριμότητας (των μαζών), μόνο οι δημαγωγοί επικαλούνται την “ανώτερη κριτική ικανότητα του λαού”...».

(Άρθουρ Καίσλερ “Το μηδέν και το άπειρο”)

Ένα πολύ σκληρό κείμενο, παρμένο μέσα από τα λόγια του διαχρονικού ήρωα Ρουμπάσωφ. Ένα κείμενο που με μία προσεκτική ανάγνωση προκαλεί την κατάρρευση όλων των αξιωμάτων μέσα στα οποία έχει βασιστεί η Δημοκρατία μας.

Αξίωμα 1ο: Ο λαός είναι σοφός και όσο περνάν τα χρόνια γίνεται και πιο σοφός.

Υπό το πρίσμα της ιστορικής έρευνας, αν ίσχυε αυτό, θα σήμαινε ότι η ωριμότητα των λαών έχει μία συνεχώς αυξανόμενη τάση. Μπορεί οι ιστορικές εξελίξεις γύρω του να επηρεάσουν την τάση, αλλά αυτή δεν θα παύσει να είναι συνεχώς ανοδική και, κυρίως, ποτέ καθοδική. Είναι έμφυτη μέσα στο σύστημά μας η συνεχόμενη τάση για ανάπτυξη. Κάποιοι στοχαστές  έχουν ονομάσει το φαινόμενο ως την “κοινωνία της ορθοπεταλιάς”, δηλαδή μία κοινωνία που δεν μπορεί να σταματήσει να αναπτύσσεται ή να έχει μία σταθερή πορεία, γιατί απλώς θα καταρρεύσει (όπως ο ποδηλάτης θα πέσει από το ποδήλατο αν σταματήσει να κάνει ορθοπεταλιές).

Πέρα από τις όποιες ψευδαισθήσεις μπορούμε να κρύβουμε κάθε τόσο, ψευδαισθήσεις που συνίστανται στην αναμονή του λαϊκού μηνύματος στις κάλπες, στην ερμηνεία αποτελεσμάτων δυσνόητων με την πρώτη παρατήρηση ή σε δημαγωγικές εκφράσεις “ο λαός δεν κάνει ποτέ λάθος” (ακούγεται συνήθως πριν από τις εκλογές, γιατί μετά κατά κάποιο τρόπο όλοι αναλωνόμαστε στο να καταλάβουμε πως κατάφερε ένας ολόκληρος λαός να ψηφίσει τόσο λάθος), συνεχώς βλέπουμε φαινόμενα πνευματικής ανωριμότητας από ολόκληρες κοινωνικές ομάδες.

Στην Ελλάδα χαρακτηριστική είναι η στάση ολόκληρων συντεχνιακών ομάδων, που απαιτούν όλο και περισσότερα όλο και πιο παρασιτικά συνολικά από το κοινωνικό σύνολο. Κατά αντιστοιχία, δεν σας θυμίζουν ένα κακομαθημένο μωρό που μόνο ζητάει από τη μαμά του; Για ποια ωριμότητα μιλάμε; Που συνίσταται αυτή η ωριμότητα, πέρα από μία μεταφυσική πίστη;

Αλλά αν ακολουθούσαμε το αξίωμα, θα σήμαινε ότι σταδιακά προχωρούμε σε κοινωνίες διανοητικά υπερανθρώπων με υψηλό επίπεδο συνειδητοποίησης. Χρειάζεται, αγαπητέ αναγνώστη, να αποδείξω ότι η άποψη αυτή δεν ισχύει;

Καινούριες τεχνολογικές εξελίξεις, που όσο πιο ισχυρές είναι, τόσο περισσότερο δημιουργούν ένα τεράστιο παιδευτικό κενό στις μάζες που πρέπει να καλυφθεί σιγά-σιγά και επώδυνα, πολλές φορές. Το ίντερνετ, δεν δημιούργησε μία ολόκληρη στρατιά από σύγχρονους πρακτικά αναλφάβητους, που ουσιαστικά έπρεπε να εκπαιδευτούν από την αρχή; Η χρήση του υπολογιστή; Η παγκοσμιοποίηση, δεν άλλαξε το παιχνίδι σε τέτοιο βαθμό, ώστε οι μάζες να χάσουν την ικανότητα ταξικής ή προσωπικής τοποθέτησης μέσα στο σύστημα;

Αξίωμα 2ο: Στη Δημοκρατία μας όλοι είναι ισότιμοι, ισόνομοι και τελικά ίσοι. Όλοι έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι.

Το αξίωμα αυτό είναι και το πιο επικίνδυνο. Κατ' αρχάς τοποθετεί όλους τους πολίτες στο ίδιο επίπεδο κατά την ψηφοφορία, παρέχοντάς τους τη ψευδαίσθηση ότι η ισότητα αυτή μεταφέρεται και στην εκλογή (όλοι μπορούν να εκλεγούν). Μειώνει την ικανότητα των πραγματικά συνειδητοποιημένων ομάδων ή ατόμων να επηρεάσουν τις καταστάσεις, αλλά παράλληλα σβήνεται και η όποια δυνατότητα για μία δημοκρατική αλλαγή.

Ένας “ανώριμος” πολίτης, δηλαδή λιγότερα κοινωνικά συνειδητοποιημένος, αμόρφωτος, χωρίς καμία γνώση του σύγχρονου συστήματος, τοποθετείται ως εκλογέας στην ίδια ακριβώς θέση με κάποιον που βρίσκεται σε υψηλότερα στάδια ωρίμανσης. Ποια είναι τα κριτήρια τελικά για το δικαίωμα ψήφου; Η σοφία του λαού; Η ωριμότητά του;

Για να αποφευχθούν οι οποιεσδήποτε αντιρρήσεις το σύστημα εφηύρε δύο συμπληρωματικά αξιώματα:

1. Όλοι μπορούν να εκλεγούν και άρα τα πλέον ώριμα κομμάτια του πληθυσμού, μπορούν να επηρεάσουν μεγαλύτερα κομμάτια του λαού, περισσότερο από όσο φαινομενικά τους δίνει ως δυνατότητα η ψήφος τους.

Το ερώτημα που τίθεται είναι το πως ακριβώς μπορεί να γίνει αυτό; Τα έξοδα για ένα προεκλογικό αγώνα, είναι απίστευτα υψηλά και ακόμα και αν θεωρήσουμε ότι κάποιος διαθέτει τους πόρους, πως θα επηρεάσει τις μάζες χωρίς τη βοήθεια των Μ.Μ.Ε. Πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να γίνουν κάποιες ad hoc υποχωρήσεις και συμβιβασμοί, πριν τη χρήση του δικαιώματος του εκλέγεσθαι.

2. Υπάρχει μία εν τω βάθει σοφία στο λαό. Η λεγόμενη θυμοσοφία, πείρα, λαϊκή τέχνη, λαϊκή γνώση.

Εδώ πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους μύθους, που το σύστημα καλλιεργεί εντέχνως. Ξαφνικά μαθαίνουμε ότι το θέατρο σκιών και ο Καραγκιόζης, εκφράζει μία καταπληκτική σοφία, που εκπλήσσει τους διανοούμενους με την αμεσότητά του. Το γεγονός ότι η αμεσότητά του προέρχεται από μία καταπληκτική απλοϊκότητα, προτυποποίηση ενός τελείως πεζού τρόπου ζωής (“να φάμε, να πιούμε και νηστικοί να κοιμηθούμε”) και η πλήρης απαξίωση οποιασδήποτε πνευματικής αναζήτησης, αποσιωπάται και μάλιστα πολλές φορές χρησιμοποιείται και ως σημείο υπεροχής.

Ας συνοψίσουμε λίγο τα συμπεράσματα για να μην χαθούμε σε λαβύρινθους συλλογιστικής.

Η Δημοκρατία μας βασίζεται σε αξιώματα τα οποία δεν έχουν καμία λογική βάση. Προβάλλει αξίες που χειραγωγούν και εμποδίζουν την συνειδητοποίηση των μαζών, μέσα από την έντεχνη καλλιέργεια και αξιοποίηση του εφησυχασμού των μαζών σε μία κατάσταση συνεχούς μακαριότητας.

Εκεί που κολλάνε όλες οι αναλύσεις, είναι το σημείο της ανάλυσης του ποιο είναι τελικά αυτό το σύστημα, ποια είναι η συνωμοσία.

Ας ξεκαθαρίσουμε συνωμοσία δεν υπάρχει ούτε υπήρχε και ποτέ. Η ιστορία είναι μία συνεχής διαμάχη μεταξύ μίας ελίτ που προσπαθεί να διατηρήσει τα προνόμιά της και των μαζών που συνεχώς αφυπνίζονται. Μέσα στη διαμάχη υπάρχει η γέννα της ιστορίας είτε ως κοινωνικά κινήματα (υλιστική θεωρία) είτε ως ξεχωριστών ατόμων που αλλάζουν τις συνθήκες (ντετερμινιστική θεωρία).

Η συγκεκριμένη μορφή Δημοκρατίας, είναι ένα μεγάλο επίτευγμα μίας άκρως συνειδητοποιημένης ελίτ, που εκμεταλλεύεται τις καινούριες τεχνολογικές εξελίξεις σε μία άκρως χειραγωγήσιμη και αμόρφωτη μάζα.

Το πρόβλημα του συστήματος σήμερα είναι ότι η τεχνολογική εξέλιξη που ήρθε και λέγεται ίντερνετ, διακυβεύει όλη τη δομή της διαμάχης και απειλεί ακριβώς τα θεμέλια αυτών που ως τώρα τα θεωρούσαμε ως δεδομένα και κυρίως τον έλεγχο της πολιτισμικής εξουσίας. 

Σ. Γ.